Ὁ ἐσωτερικὸς ἀγώνας μέσο μόνο γιὰ τὴν ἐπίτευξη ἑνὸς σκοποῦ

 

Ὁ ἐσωτερικὸς ἀγώνας μέσο μόνο γιὰ τὴν ἐπίτευξη ἑνὸς σκοποῦ

 

τοῦ Tito Colliander (Τίτο Κολλίαντερ)*

 

   ΟΣΟ κανένας ἀπαλλάσσεται ἀπὸ τὰ ἐξωτερικά δεσμά, τόσο ἀπελευθερώνεται ἐσωτερικά. Ὅταν ἀποφορτώνεται ἀπὸ τὶς ἐξωτερικές φροντίδες, ἐλευθερώνει τὴν καρδιά του ἀπὸ ἀγωνίες ποὺ τὴν τυραννοῦν. Ἀπ’ αὐτὸ προκύπτει ὅτι ὁ σκληρὸς ἐσωτερικὸς ἀγώνας ποὺ εἶσαι ὑποχρεωμένος νὰ κάνεις ἐναντίον τοῦ ἴδιου τοῦ ἑαυτοῦ σου, εἶναι ἀποκλειστικὰ ἕνα μέσον. Καὶ σὰν τέτοιος δὲν εἶναι οὔτε καλὸς οὔτε κακός. Οἱ ἅγιοι τὸν παρομοιάζουν συχνὰ μὲ μιὰ κούρα ποὺ κάνει κανεὶς σύμφωνα μὲ τὶς ὑποδείξεις τοῦ γιατροῦ του. Εἶναι δυνατὸ νὰ ὑποφέρει κατὰ τὴ διάρκειά της· ὅμως ἀποτελεῖ ἀναμφισβήτητα τὸ μέσο γιὰ νὰ ξαναποκτήσει τὴν ὑγεία του.

   ΠΡΕΠΕΙ νὰ θυμᾶσαι πάντοτε τοῦτο: δὲν κάνεις τίποτε τὸ ἐξαιρετικὸ μὲ τὴν ἐγκράτειά σου. Μπορεῖς νὰ πεῖς ὅτι κάνει μιὰ πράξη ἐνάρετη, ἐκεῖνος ποὺ παίρνει τὸν κασμὰ καὶ τὸ φτυάρι καὶ δουλεύει ἐντατικὰ γιὰ νὰ βγεῖ ἀπὸ τὰ βάθη κάποιου μεταλλείου ὅπου ἀποκλείστηκε ἀπὸ ἀμέλειά του; Δὲν εἶναι ἀντίθετα πολὺ φυσικὸ νὰ χρησιμοποιήσει τὰ ἐργαλεῖα ποὺ τοῦ δόθηκαν, γιὰ νὰ γλιτώσει ἀπὸ τὴν ἀσφυκτικὴ ἀτμόσφαιρα καὶ τὸ σκοτάδι ποὺ βρίσκεται; Τὸ ἀντίθετο δὲν θὰ ἦταν μιὰ τρέλλα;

   Η εἰκόνα αὐτὴ εἶναι πολὺ διδακτική. Τὰ κατάλληλα ἐργαλεῖα γιὰ τὴν ἀπελευθέρωσή μας εἶναι τὸ ἱερὸ Εὐαγγέλιο καὶ τὰ Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας μας, καὶ μᾶς δόθηκαν ὅταν βαφτιστήκαμε. Ἂν μείνουν ἀχρησιμοποίητα δὲν ἔχουν καμιὰ ἀποτελεσματικότητα. Ἂν ὅμως τὰ χρησιμοποιήσουμε σωστά, μπορεῖ νὰ ἀνοίξει καὶ γιὰ μᾶς ὁ δρόμος πρὸς τὴν ἐλευθερία καὶ τὸ φῶς.

   «ΔΙΑ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ» (Πράξ. ιδ΄ 22). Ἔχουμε χρέος σὰν τὸν ἀποκλεισμένο ἐκεῖνο ποὺ εἴδαμε παραπάνω, νὰ θυσιάσουμε εὐκαιρίες ποὺ ἔχουμε γιὰ ξεκούραση, ὕπνο ἢ διασκέδαση. Πρέπει, ὅπως ἀκριβῶς καὶ ἐκεῖνος, νὰ ἐκμεταλλευτοῦμε κάθε στιγμή, τὴν ὥρα ποὺ οἱ ἄλλοι κοιμοῦνται ἢ ἀπασχολοῦνται μὲ ἀδιάφορα πράγματα. Δὲν πρέπει νὰ ἀφήσουμε τὸν κασμὰ καὶ τὸ φτυάρι ἀπ’ τὰ χέρια μας, δηλαδὴ προσευχή, ἀγρυπνία, νηστεία, προσπάθεια «τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετείλατο ἡμῖν ὁ Κύριος» (Ματθ. κη΄ 20). Κι ἂν ἡ καρδιά μας δυσκολεύεται νὰ βρεῖ τὸν ἑαυτό της σὲ μιὰ τέτοια τακτοποίηση τῶν ἐσωτερικῶν μας ζητημάτων, πρέπει μὲ ὅλη τὴ δύναμη τῆς θέλησής μας νὰ τὴν ὑποχρεώσουμε νὰ ὑποταχτεῖ, ἂν θέλουμε νὰ ἀπελευθερωθοῦμε ἀπὸ τὰ ἐσωτερικά μας δεσμά.

   ΠΟΙΟ μισθὸ θὰ πάρει ὁ ἀποκλεισμένος; Ἢ ἀλλιῶς· τοῦ ὀφείλεται καμιὰ ἀνταμοιβὴ γιὰ ὅ,τι ἔκανε;

   ΜΕΣΑ στὸν ἴδιο τὸν κόπο περιέχεται καὶ ἡ ἀνταμοιβή. Μέσα στὴν ἀγάπη πρὸς τὴν ἐλευθερία, μέσα στὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πίστη ποὺ ἔχει σὰν ἐργαλεῖα στὰ χέρια του, ὑπάρχει ἤδη καὶ ἡ ἀμοιβή. Ὅσο κανεὶς ἐργάζεται πιὸ πολύ, τόσο περισσότερο μεγαλώνει ἡ ἐλπίδα, ἡ ἀγάπη καὶ ἡ πίστη. Ὅσο ἐπιμελέστερος εἶναι, ὅσο λιγότερο λυπᾶται τὸν ἑαυτό του, τόσο μεγαλύτερη ἀμοιβὴ παίρνει. Στὰ μάτια του φαίνεται ὁ ἑαυτός του πὼς εἶναι ἕνας αἰχμάλωτος ἀνάμεσα σὲ ἄλλους αἰχμαλώτους, ἕνας ἁμαρτωλὸς ἀνάμεσα σὲ ἄλλους ἁμαρτωλοὺς ἐδῶ στὰ ἔγκατα τῆς ἁμαρτωλῆς μας γῆς, χωρὶς κανένα διακριτικὸ σημάδι. Ἐνῶ ὅμως οἱ ἄλλοι τὸ ρίχνουν στὸν ὕπνο ἡ παίζουν χαρτιὰ γιὰ νὰ σκοτώσουν τὴν ὥρα τους, αὐτὸς προχωρεῖ στὸ ἔργο του. Βρῆκε ἕνα θησαυρὸ «ὃν εὑρὼν ἔκρυψε» (Ματθ. ιγ΄ 44). Ἔχει μέσα του τὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, δηλαδὴ τὴν ἀγάπη, τὴν ἐλπίδα, τὴν πίστη. Ἔτσι μπορεῖ νὰ ἀπολαύσει τὸν καθαρὸ ἀέρα, ἔξω ἀπὸ τὴ φυλακή του. Φυσικὰ ἀπολαμβάνει ἀκόμα τὴν ἀληθινὴ ἐλευθερία ὄχι σὲ ἀπόλυτο βαθμό, ἀλλὰ μόνο «δι’ ἐσόπτρου, ἐν αἰνίγματι» (Α΄ Κορ. ιγ΄ 12), ἀλλὰ εἶναι ἤδη ἐλεύθερος «ἐπ’ ἐλπίδι, τῇ γὰρ ἐλπίδι ἐσώθημεν» (Ρωμ. η΄ 24). Ἀλλὰ προσθέτει στὴ συνέχεια ὁ ἀπόστολος Παῦλος: «ἐλπὶς βλεπομένη οὐκ ἔστιν ἐλπίς», γιὰ νὰ καταλάβουμε τί σημαίνει τὸ πρᾶγμα. Ὅταν ὅμως δοκιμάσει μιὰ φορὰ ὁ φυλακισμένος τὴν ἐλευθερία ἀληθινὰ καὶ τὴ δεῖ «πρόσωπον πρὸς πρόσωπον», τότε πιὰ δὲν εἶναι φυλακισμένος ἀνάμεσα σὲ φυλακισμένους. Ἤδη βρίσκεται στὸν κόσμο τῆς ἐλευθερίας. Αὐτῆς τῆς ἐλευθερίας, γιὰ τὴν ὁποία δημιουργήθηκε ὁ Ἀδὰμ καὶ μᾶς ξαναδόθηκε διὰ τοῦ Χριστοῦ.

   ΣΑΝ τὸν ἀποκλεισμένο εἴμαστε ἤδη ἐλεύθεροι «ἐπ’ ἐλπίδι», ἀλλὰ ἡ τελείωση τῆς σωτηρίας δὲν βρίσκεται σ’ αὐτὸ τὸν κόσμο. Μόνο ἐκεῖ θὰ μπορέσουμε νὰ ποῦμε τελικά: εἶμαι ἐλεύθερος! Γιατὶ ἡ ἐντολή: «ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι, ὥσπερ ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς τέλειός ἐστιν» (Ματθ. ε΄ 48) εἶναι ἀδύνατο νὰ πραγματοποιηθεῖ ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους πάνω σὲ τούτη τὴ γῆ. Τότε ὅμως γιατί μᾶς δόθηκε; Οἱ ἅγιοι ἀπαντοῦν: γιὰ νὰ ἀρχίσουμε ἀπὸ ἐδῶ τὸ ἔργο τῆς τελειοποίησής μας, ἀλλὰ πάντοτε μὲ τὸ ὅραμα τῆς αἰωνιότητας μπροστὰ στὰ μάτια μας.

   Ο σκοπὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου δὲν βρίσκεται μέσα στὸν ἑαυτό του ἢ μέσα στοὺς συνανθρώπους του. Ὁ σκοπὸς τῆς ἐλευθερίας μας εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Θεός, λέει ὁ ἐπίσκοπος Θεοφάνης.

   Η κλήση τῆς ἐλευθερίας εἶναι: Γίνετε καλύτεροι. Καὶ ἡ πρόσκληση ἔχει ἤδη γίνει: «Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι» (Ματθ. ια΄ 28). Κοπιῶντες γιατί; Μήπως γιὰ κάποια πρόσκαιρα ἀγαθά; Πεφορτισμένοι ἀπὸ τί; Μήπως ἀπὸ γήϊνες φροντίδες καὶ ἀνησυχίες; Καθόλου, λένε οἱ ἅγιοι. Γιατὶ τί προσθέτει στὴ συνέχεια ὁ Κύριος; «Ἄρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ’ ὑμᾶς καὶ μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ», ὁ ὁποῖος ποτὲ δὲν σκεφτόμουν τὰ πρόσκαιρα ἀγαθὰ καὶ ποτὲ δὲν ἐπιβαρύνθηκα ἀπὸ γήϊνες φροντίδες, ὅσο καιρὸ βάδιζα στὴ γῆ.

   ΚΑΙ τί ἔχουν νὰ πάρουν λοιπὸν ὅλοι αὐτοί, ποὺ ἐργάζονται γιὰ τὴ σωτηρία τους, καὶ ἔχουν ἀναλάβει τὴν ἀντίσταση ἐναντίον τοῦ κόσμου καὶ μέσα στὰ βάθη τους καὶ ἔξω, καὶ ποὺ «αἴρουν τὸν ζυγόν» τοῦ Χριστοῦ ἐπάνω τους καὶ ζοῦν ὅπως ὁ ἴδιος ζοῦσε; Τί ἔχουν νὰ κερδίσουν αὐτοὶ ποὺ μαθαίνουν ὄχι ἀπὸ ἀγγέλους ἢ ἀπὸ ἀνθρώπους ἢ ἀπὸ βιβλία, ἀλλ’ «ἀπ’ Ἐμοῦ», ἀπὸ Αὐτὸν τὸν ἴδιο, ἀπὸ τὴ ζωή του, τὸ φῶς του καὶ τὴν ἐνέργειά του μέσα μας, «ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ» καὶ δὲν ὑψηλοφρονῶ, οὔτε γιὰ τὸν ἑαυτό μου, οὔτε γιὰ ὅ,τι κάμνω ἢ λέγω ἢ μπορῶ; Τί ἔχουν λοιπὸν νὰ κερδίσουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; Θὰ βροῦν «ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν». Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος θὰ τοὺς ἀναπαύσει. Θὰ γαληνεύσουν ἀπὸ τὴν ἀναταραχὴ τῶν πειρασμῶν, τῶν φροντίδων, τῶν ταπεινώσεων, τῆς μνησικακίας, τοῦ φόβου, τῆς ἀγωνίας καὶ ἀπὸ καθετὶ ποὺ ταράσσει τὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου. Ἔτσι ἐξηγεῖ ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακας τὰ λόγια αὐτὰ τοῦ Κυρίου. Καὶ ἔτσι τὰ νιώθουν οἱ Χριστιανοὶ ἀπὸ γενιὰ σὲ γενιά. Γιατὶ ἡ ἐμπειρία ἀποκαλύπτει ξανὰ καὶ ξανὰ πάλι σὲ καινούργιες καρδιὲς τὴν ἀλήθεια «ὅτι ὁ ζυγός μου χρηστὸς καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστι» γιὰ κεῖνον ποὺ μὲ ἀγαπᾶ, λέγει ὁ Κύριος. Ὅμως, μόνο «ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται» (Ματθ. ι΄ 22), ὄχι ἐκεῖνος ποὺ λιποτακτεῖ καὶ εἶναι χασομέρης. Γι’ αὐτὸν δὲν ἰσχύει ἡ ὑπόθεση.

   ΝΑ λοιπὸν γιατὶ δὲν πρέπει νὰ ἀποκάμνουμε. Πρέπει νὰ εἴμαστε «ἑδραῖοι, ἀμετακίνητοι, περισσεύοντες ἐν τῷ ἔργῳ τοῦ Κυρίου πάντοτε, εἰδότες ὅτι ὁ κόπος ἡμῶν οὐκ ἔστι κενὸς ἐν Κυρίῳ» (Α΄ Κορ. ιε΄ 58). Μιὰ ποὺ ἀρχίσαμε, δὲν πρέπει νὰ πάψουμε «ἄξια τῆς μετανοίας ἔργα πράσσειν». (Πράξ. κστ΄ 20). Ἡ ἀνάπαυλα σ’ αὐτὴ τὴν περιοχὴ σημαίνει ὀπισθοδρόμηση.

* Ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸ θαυμάσιο βιβλίο τοῦ Tito Colliander (Τίτο Κολλίαντερ) «Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΤΩΝ». (Μετάφραση ἀπὸ τὸ Σουηδικό: μακαριστοῦ ἀρχιμανδρίτου Εὐσεβίου Βίττη.)

* Ὁ ὀρθόδοξος Φινλανδὸς συγγραφέας Tito Colliander (Τίτο Κολλίαντερ) γεννήθηκε στὴν Ἁγία Πετρούπολη τὸ 1904, ἔλαβε καλλιτεχνικὴ ἐκπαίδευση καὶ ὁ γυιός του Σέργιος ἔγινε ὀρθόδοξος ἱερέας. Ἔγραψε καὶ δημοσίευσε διάφορα βιβλία ποὺ τὸν ἔκαναν διάσημο μὲ πιὸ γνωστὸ τὸ «Ὁ δρόμος τῶν ἀσκητῶν» (Asketernas vӓg) ποὺ δημοσιεύθηκε γιὰ πρώτη φορὰ στὰ σουηδικά. Στὴν ἴδια γλῶσσα ἐπίσης μετέφρασε τὴν Θεία Λειτουργία τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου καὶ τὸν Ἀκάθιστο Ὕμνο. Πέθανε στὶς 21 Μαΐου 1989 καὶ τάφηκε στὸ ὀρθόδοξο νεκροταφεῖο στὸ Ἐλσίνκι.