Ἐκλογὴ ἀπὸ τοὺς ἁγίους Πατέρες περὶ προσευχῆς καὶ προσοχῆς

 

Ἐκλογὴ ἀπὸ τοὺς ἁγίους Πατέρες περὶ προσευχῆς καὶ προσοχῆς¹

 

 

   Ὅλη ἡ φροντίδα τοῦ ἀσκητὴ ἂς εἶναι, νὰ μὴ ξεπέσει ἀπὸ τὸ ὕψος της ἡ ψυχὴ μὲ τὴν ἐπανάσταση τῶν ἡδονῶν. Γιατί πῶς θὰ μπορεῖ πλέον νὰ κοιτάξει μὲ ἐλεύθερο βλέμμα πρὸς τὸ συγγενικό της νοητὸ φῶς ἡ ψυχὴ ἐκείνη ποὺ ἡ σαρκικὴ ἡδονὴ τὴν καθήλωσε κάτω; Γι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀσκεῖ πρῶτα ἀπ’ ὅλα τὴν ἐγκράτεια, ἡ ὁποία εἶναι ἀσφαλὴς φύλακας τῆς σωφροσύνης, καὶ νὰ μὴν ἐπιτρέπει στὸν κυρίαρχο νοῦ ν’ ἀπασχολεῖται μὲ λογισμοὺς ἀκάθαρτους. Εἶναι λοιπὸν ἀναγκαία ἡ ἐπιμέλεια τοῦ ἐσωτερικοῦ ἀνθρώπου, ὥστε νὰ μὴ μετεωρίζεται ὁ νοῦς καὶ νὰ εἶναι καθηλωμένος κατὰ κάποιο τρόπο στὸν σκοπὸ τῆς δόξας τοῦ Θεοῦ, γιὰ ν’ ἀποφύγουμε τὴν καταδίκη ἀπὸ τὸν Κύριο ποὺ εἶπε: «Ἀλοίμονό σας, γιατὶ μοιάζετε μὲ τάφους ἀσβεστωμένους ποὺ ἐξωτερικὰ φαίνονται ὡραῖοι, ἐσωτερικὰ ὅμως εἶναι γεμᾶτοι ὀστὰ νεκρῶν καὶ κάθε ἀκαθαρσία· ἔτσι κι ἐσεῖς, ἐξωτερικὰ φαίνεστε στοὺς ἀνθρώπους δίκαιοι, ἐσωτερικὰ ὅμως εἶστε γεμᾶτοι ὑπόκριση καὶ ἀνομία»².

Ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ δὲν εἶναι πολυλογία

 

Ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ δὲν εἶναι πολυλογία

 

Ὁσίου Πέτρου τοῦ Δαμασκηνοῦ*

 

   Ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, λέει ὁ ἅγιος Μάξιμος¹, δὲν εἶναι πολυλογία· ἀλλὰ καὶ ἂν ποῦμε ὅλοι οἱ ἄνθρωποι πολλά, τότε ἕνα λόγο τοῦ Θεοῦ δὲν ὁλοκληρώσαμε. Γιὰ παράδειγμα· εἶπε ὁ Θεός: «Νὰ ἀγαπᾶς τὸν Κύριο καὶ Θεό σου μὲ ὅλη κ.λ.π.»². Πόσα ἆραγε δὲν εἶπαν καὶ δὲν ἔγραψαν οἱ Πατέρες, καὶ ἀκόμη λένε καὶ γράφουν, καὶ δὲν ὁλοκλήρωσαν τὸ ἕνα αὐτὸ ρητό; Γιατὶ τὸ «μὲ ὅλη τὴν ψυχή», ὅπως λέει ὁ Μέγας Βασίλειος, εἶναι τὸ νὰ μὴν ἀγαπᾶ κανεὶς τίποτε ἄλλο μαζὶ μὲ τὸν Θεό. Ἐπειδὴ ἂν ἀγαπᾶ κανεὶς τὴν ψυχή του, δὲν ἀγαπᾶ μὲ ὅλη του τὴν ψυχὴ τὸν Θεό, ἀλλὰ μὲ τὴν μισή. Ἂν λοιπὸν ἀγαποῦμε τοὺς ἑαυτούς μας κι ἄλλα ἀναρίθμητα πράγματα, πῶς μποροῦμε ν’ ἀγαποῦμε τὸν Θεὸ ἢ πῶς τολμοῦμε νὰ τὸ ποῦμε αὐτό;

Ὅποιος ἀγαπᾶ τὸν Θεό…

 

Ὅποιος ἀγαπᾶ τὸν Θεό…

 

Ὁσίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ*

 

   Ὅποιος ἀγαπᾶ τὸν Θεό, δὲν λυπεῖ κανέναν, οὔτε λυπᾶται ἀπὸ κανέναν γιὰ πρόσκαιρα πράγματα.

   Μιὰ μόνο λύπη προξενεῖ καὶ δοκιμάζει, τὴν σωτήρια λύπη, τὴν ὁποία ὁ μακάριος Παῦλος καὶ δοκίμασε καὶ προξένησε στοὺς Κορίνθιους¹.

Ἡ ταπείνωση καὶ ἡ θεωρία

 

Ἡ ταπείνωση καὶ ἡ θεωρία

 

Ὁσίου Καλλίστου Ἀγγελικούδη*

 

 

   Θαυμαστὰ τὰ ἔργα Σου, Κύριε, καὶ διαπιστώνοντάς τα ἡ ψυχή μου ἐξίσταται. Ἡ αἰτία τῆς ὑψώσεως τοῦ νοῦ γίνεται πολὺ μεγάλη ἀφορμὴ γιὰ ταπείνωση, κι ἐκεῖνο ποὺ ὑψώνει ἀπείρως τὴν ψυχή, αὐτὸ τὸ ἴδιο τὴν ταπεινώνει ὑπερβολικά. Πὼς δηλαδὴ ἀρχὴ τῆς θεωρίας εἶναι ἡ ταπείνωση, καὶ τελείωση τῆς ταπεινώσεως ἡ θεωρία. Ἀκόμη κι ἂν κανεὶς γνωρίσει ὅλη τὴ σοφία τοῦ κόσμου τούτου, χωρὶς ταπείνωση εἶναι ἀδύνατο νὰ ἀποκτήσει ὑψοποιὸ θεωρία. Λέω ὑψοποιὸ θεωρία, γιὰ νὰ τὴν διακρίνω ἀπὸ τὴν θεωρία ποὺ εἶχαν οἱ Ἕλληνες, ποὺ δὲν ἦταν ὑψοποιός. Χωρὶς ὑψοποιὸ θεωρία δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ ταπεινωθεῖ ὁ ἄνθρωπος οὔτε ἂν κάμψει τὸ λαιμό του σὰν κρίκο¹. Ὦ ἡ ἀνείπωτη σοφία τοῦ σοφοῦ Δημιουργοῦ μας!

Δὲν πρέπει ποτὲ ν’ ἀπελπίζεται κάποιος ὅσο πολὺ κι ἂν φταίει…

 

Δὲν πρέπει ποτὲ ν’ ἀπελπίζεται κάποιος ὅσο πολὺ κι ἂν φταίει…

 

Ὁσίου Πέτρου τοῦ Δαμασκηνοῦ*

 

   Δὲν πρέπει ὅμως ν’ ἀπελπιζόμαστε, ὅταν δὲν εἴμαστε ὅπως πρέπει νὰ εἴμαστε. Κακὸ εἶναι βέβαια, ἄνθρωπε, ποὺ ἁμάρτησες. Γιατί ὅμως ἀδικεῖς τὸν Θεὸ καὶ ἀπὸ ἄγνοιά σου τὸν νομίζεις ἀδύνατο; Μήπως δὲν μπορεῖ νὰ σώσει τὴν ψυχή σου Ἐκεῖνος ποὺ ἔκανε γιὰ σένα αὐτὸν τὸν τόσο μεγάλο κόσμο ποὺ βλέπεις; Κι ἂν πεῖς ὅτι "αὐτὸ μᾶλλον καταδίκη μου εἶναι, ὅπως καὶ ἡ συγκατάβασή Του", μετανόησε καὶ δέχεται τὴν μετάνοιά σου, ὅπως τοῦ ἀσώτου¹ καὶ τῆς πόρνης². Ἂν οὔτε αὐτὸ δὲν μπορεῖς νὰ κάνεις, ἀλλὰ ἀπὸ συνήθεια ἁμαρτάνεις σ’ ἐκεῖνα ποὺ δὲν θέλεις, ἔχε ταπείνωση σὰν τὸν τελώνη³ καὶ αὐτὸ εἶναι ἀρκετὸ γιὰ τὴν σωτηρία σου. Γιατὶ ἐκεῖνος ποὺ ἁμαρτάνει χωρὶς νὰ μετανοεῖ, ἀλλὰ δὲν ἀπελπίζεται, ἐξ ἀνάγκης βάζει τὸν ἑαυτό του κάτω ἀπ’ ὅλη τὴν κτίση καὶ δὲν τολμᾶ νὰ κατακρίνει ἢ νὰ κατηγορήσει κανένα ἄνθρωπο. Θαυμάζει μᾶλλον τὴν φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ καὶ νιώθει εὐγνωμοσύνη πρὸς τὸν Εὐεργέτη καὶ ἄλλα πολλὰ καλὰ μπορεῖ νὰ ἔχει. Καὶ μ’ ὅλο ποὺ εἶναι ὑποχείριος τοῦ διαβόλου πρὸς τὴν ἁμαρτία, ὡστόσο πάλι ἀπὸ τὸν φόβο τοῦ Θεοῦ παρακούει τὸν ἐχθρὸ ποὺ τὸν σπρώχνει στὴν ἀπόγνωση, καὶ γι’ αὐτὸ εἶναι κάπως μὲ τὸν Θεό, ἂν ἔχει εὐγνωμοσύνη, εὐχαριστία, ὑπομονή, φόβο Θεοῦ, καὶ ἂν δὲν κρίνει κανένα γιὰ νὰ μὴν κριθεῖ⁴, τὰ ὁποῖα εἶναι πάρα πολὺ ἀναγκαῖα.

Δίχως ταπεινοφροσύνη εἶναι ἀδύνατο νὰ σωθοῦμε

Δίχως ταπεινοφροσύνη εἶναι ἀδύνατο νὰ σωθοῦμε

Ὁσίου Πέτρου τοῦ Δαμασκηνοῦ*

   Δὲν ξέρω ἂν εἶναι δυνατόν, ἀπὸ τὸν μεγάλο σκοτισμὸ τῶν παθῶν νὰ φτάσει κανεὶς σὲ τέτοια ἀνοησία, ποὺ νὰ νομίσει ὅτι εἶναι ἴσος μὲ τοὺς Ἀγγέλους, καὶ μάλιστα μεγαλύτερος, ἀπὸ ἔλλειψη ταπεινοφροσύνης, αὐτὴν ποὺ ἀστόχησε ὁ πρώην ἐωσφόρος (φωτοφόρος), καὶ χωρὶς ἄλλη ἁμαρτία ἔγινε σκοτάδι.

   Λοιπὸν τί μέλλει νὰ πάθει ἐκεῖνος ποὺ δὲν ἔχει ταπείνωση, ὁ θνητός, τὸ χῶμα, γιὰ νὰ μὴ πῶ ὁ ἁμαρτωλός; Ἴσως ἐπειδὴ εἶναι τυφλός, δὲν πιστεύει ὅτι εἶναι ἁμαρτωλός.

   Εἶναι ὁπωσδήποτε ἀνάγκη –λέει ὁ Χρυσόστομος– ὁ τέλειος ἄνθρωπος νὰ γίνει ἰσάγγελος, ὅπως λέει ὁ Κύριος, στὴν ἀνάσταση τῶν νεκρῶν βέβαια, καὶ ὄχι ἀπ’ αὐτὸν τὸν κόσμο· ἀλλ’ οὔτε τότε εἶπε ὅτι θὰ γίνουν ἄγγελοι, ἀλλὰ ἰσάγγελοι¹. Γιατί, λέει, οἱ ἄνθρωποι δὲν θὰ μπορέσουν ν’ ἀλλάξουν τὴν φύση τους σὲ ἀγγελική, ἀλλὰ θὰ γίνουν ὅπως οἱ ἄγγελοι ἀμετάβλητοι στὸ ἀγαθό, κατὰ χάρη, καὶ ἐλεύθεροι ἀπὸ κάθε ἀνάγκη, καὶ θἄχουν αὐτοπροαίρετη τὴν ἐξουσία κι ἀτελείωτη τὴν εὐφροσύνη καὶ τὴν ἀγάπη στὸν Θεὸ καὶ ὅσα δὲν εἶδε μάτι ἀνθρώπου κ.λ.π.². Ἐδῶ εἶναι ἀδύνατο νὰ γίνει κανεὶς τέλειος, ἁπλῶς δέχεται μόνο προκαταβολὴ τῶν ὑποσχεμένων ἀγαθῶν.

   Ὅπως ὅσοι δὲν ἔχουν θεϊκὰ χαρίσματα ὀφείλουν νὰ ταπεινωθοῦν ὡς φτωχοί, τὸ ἴδιο ὀφείλουν κ’ ἐκεῖνοι ποὺ τὰ ἔχουν, γιατὶ τὰ ἔλαβαν ἀπὸ τὸν Θεό, γιὰ νὰ μὴ καταδικαστοῦν γιὰ ἀγνωμοσύνη. Καὶ ὅπως οἱ πλούσιοι ὀφείλουν νὰ εὐγνωμονοῦν τὸν Θεὸ γιὰ τὰ καλὰ ποὺ τοὺς ἔδωσε, ἔτσι καὶ οἱ πλούσιοι σὲ ἀρετὲς ὀφείλουν νὰ εὐχαριστοῦν πολὺ περισσότερο.

Περὶ προσοχῆς καὶ φυλάξεως τοῦ νοῦ

Περὶ προσοχῆς καὶ φυλάξεως τοῦ νοῦ

Ὁσίου Πέτρου τοῦ Δαμασκηνοῦ*

   Χωρὶς προσοχὴ καὶ ἐγρήγορση τοῦ νοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ σωθοῦμε καὶ νὰ λυτρωθοῦμε ἀπ’ τὸν διάβολο, ὁ ὁποῖος περπατᾶ σὰν λιοντάρι ποὺ βρυχιέται καὶ ζητάει ποιόν νὰ καταπιεῖ¹, λέει ὁ Δαμασκηνός. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ Κύριος ἔλεγε συχνὰ στοὺς μαθητές Του: «Νὰ εἶσθε ἄγρυπνοι καὶ νὰ προσεύχεσθε, γιατὶ δὲν ξέρετε κλπ.»² προκαταγγέλοντας σ’ ὅλους μ’ αὐτὰ τὴν μνήμη τοῦ θανάτου, γιὰ νἄμαστε ἕτοιμοι νὰ δώσουμε εὐπρόσδεκτη ἀπολογία, ἡ ὁποία γίνεται ἀπὸ ἔργα καὶ προσοχή.

Νὰ ὑμνεῖς, ψυχή μου, τὸν Κύριο…

 

Νὰ ὑμνεῖς, ψυχή μου, τὸν Κύριο…

Ὁσίου Καλλίστου Ἀγγελικούδη*

   Νὰ ὑμνεῖς, ψυχή μου, τὸν Κύριο, ἀπ’ τοὺς οὐρανοὺς τοῦ οὐρανοῦ, ποὺ ἡ οὐσία Του εἶναι φῶς· νὰ τὸν ὑμνεῖς στὰ ἐπουράνια ὕψη, μέσα σ’ ὅλους τοὺς Ἀγγέλους Του καὶ τὶς οὐράνιες δυνάμεις¹. Εἶναι ἐξαιρετικὰ ἄξιες δοξολογίας καὶ ἡ δύναμη καὶ ἡ σοφία Του, κ’ εὐλογημένο τὸ ἅγιο ὄνομά Του.

   Νὰ ὑμνεῖς τὸν Κύριο παίρνοντας ἀφορμὴ ἀπὸ τὰ πάνω ἀπ’ τὸ στερέωμα νερὰ καὶ τὸ πάνω ἀπὸ αὐτὰ φῶς· ἀπ’ τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὴν τάξη του καὶ τὴν θαυμαστὴ περιδίνησή του· ἀπ’ τὸν αἰθέρα ποὺ καίει τὰ πάντα· ἀπ’ τὴν λαμπρότητα καὶ τὴν ὀμορφιὰ τοῦ ἡλίου καὶ τῆς σελήνης καὶ τῶν ἄστρων καὶ ἀπὸ τὴν διαφορά τους, τὴν θέση, τὴν κίνηση καὶ τὴν χωρὶς ὕλη πυρώδη κατάσταση καὶ ὕπαρξή τους, ποὺ εἶναι κάτι τὸ ὑπερβολικὰ φοβερό· ἀπ’ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας καὶ τὴν μεταβολή της κατὰ τὴν παράτασή της, μὲ τὴν ὁποία ὅλος ὁ κόσμος διοικεῖται πάνσοφα καὶ δίκαια.

Ἡ ἔμπρακτη γνώση

Ἡ ἔμπρακτη γνώση

Ὁσίου Πέτρου τοῦ Δαμασκηνοῦ*

   Ὑπάρχει γνώση ἀληθινὴ καὶ ὑπάρχει καθολικὴ ἀγνωσία. Ἀνώτερη ἀπ’ ὅλες εἶναι ἡ ἔμπρακτη γνώση. Γιατί, τί ὠφελεῖται ὁ ἄνθρωπος ἂν ἔχει ὅλη τὴν γνώση, ἢ μᾶλλον ἀφοῦ τὴν λάβει κατὰ χάρη ἀπὸ τὸν Θεὸ ὅπως ὁ Σολομὼν¹ –εἶναι βέβαια ἀδύνατο νὰ παρουσιαστεῖ δεύτερη ὅμοια περίπτωση– κ’ ἔπειτα νὰ πάει στὴν κόλαση; Τί ὠφελεῖται ἂν δὲν λάβει πληροφορία μὲ τὴν μαρτυρία τῆς συνειδήσεως ἀπ’ τὰ ἔργα καὶ τὴν βέβαιη πίστη του ὅτι ἐλευθερώθηκε ἀπὸ τὴν μέλλουσα κόλαση, καθὼς δὲν θὰ τὸν κατηγορεῖ ἡ συνείδηση ὅτι παραμέλησε κάτι ἀπ’ ὅσα κατὰ τὴν δύναμή του χρωστοῦσε, ὅπως λέει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος; «Ἂν ἡ καρδιά μας, λέει, δὲν μᾶς κατηγορεῖ πιὰ ἔχουμε παρρησία μπροστὰ στὸν Θεό»².

Μιμήσου τὸν κιθαριστή...

Μιμήσου τὸν κιθαριστή...

Ὁσίου Καλλίστου Ἀγγελικούδη*

   Ἂν θέλεις νὰ μάθεις τὴν ἀλήθεια, πᾶρε σὰν παράδειγμα καὶ μιμήσου τὸν κιθαριστή· γέρνει λίγο πρὸς τὰ κάτω τὸ κεφάλι του καὶ στήνοντας τὴν ἀκοή του στὸ τραγούδι χτυπᾶ μὲ τὸ πλῆκτρο τὶς χορδές. Καὶ μόλις χτυπήσει μαζὶ τὶς χορδὲς μὲ τέχνη, ἡ κιθάρα ἀναδίδει τὴν μελωδία, καὶ ὁ κιθαριστὴς ἀπὸ τὴν γλυκύτητα τῆς μελωδίας σκιρτᾶ.

   Ἂς σοῦ γίνει, φιλόπονε ἐργάτη τοῦ ἀμπελῶνα, τὸ παράδειγμα διαφωτιστικὸ καὶ μὴν ἀπιστεῖς. Ὅταν, ὅπως ὁ κιθαριστής, προσέχεις πολὺ ἐκεῖ, στὸ βάθος δηλαδὴ τῆς καρδιᾶς, θὰ βρεῖς εὔκολα αὐτὸ ποὺ ζητᾶς. Γιατὶ ἡ ψυχὴ ποὺ κυριεύθηκε πέρα ὡς πέρα ἀπὸ τὸν θεῖο ἔρωτα, δὲν μπορεῖ νὰ γυρίσει πίσω. Ὅπως λέει καὶ ὁ θεῖος Δαβίδ: «Κόλλησε ἡ ψυχὴ μου σ’ Ἐσένα καὶ σ’ ἀκολουθεῖ»¹.

Ἡ ἀγάπη εἶναι τριῶν εἰδῶν

Ἡ ἀγάπη εἶναι τριῶν εἰδῶν

Ἤ,

«Κανεὶς ἄνθρωπος δὲν μπορεῖ ν’ ἀγαπήσει οὐσιαστικά, πρὶν γίνει μέτοχος τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύματος…»

Ὁσίου Καλλίστου Ἀγγελικούδη*

   Ἡ πεῖρα γνωρίζει ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀγάπης εἶναι τριπλή, καὶ ἀνάλογα τριῶν εἰδῶν εἶναι τὰ πρῶτα της, καὶ βέβαια κι οἱ λόγοι της εἶναι τριῶν εἰδῶν.

   Ὑπάρχει ἀγάπη αἰσθητική, δηλαδὴ τῶν αἰσθήσεων, πρὸς μερικὰ αἰσθητά. Πρόκειται γιὰ περιπαθῆ ὄρεξη κάποιου ἐπιθυμητοῦ· γι’ αὐτὸ πολλὲς φορὲς καὶ τὰ ἄλογα ζῶα ἀγαποῦν.

   Ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀγάπη, λογικὴ ἔφεση τῆς ψυχῆς γιὰ κάτι ποὺ νομίζεται ἀγαθό, μὲ σκοπὸ νὰ ἐπιτευχθεῖ τὸ ἀγαθό.

Αὐτὰ εἶναι φανερὴ ἀπάτη τοῦ πονηροῦ…

Αὐτὰ εἶναι φανερὴ ἀπάτη τοῦ πονηροῦ…

Ἅγιος Διάδοχος ὁ Φωτικῆς

   Ὅταν ἀκούει κανεὶς γιὰ αἴσθηση τοῦ νοῦ, νὰ μὴ νομίζει ὅτι θὰ τοῦ φανερωθεῖ μὲ ὁρατὸ τρόπο ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ. Λέμε βέβαια, ὅτι ὅταν ἡ ψυχὴ εἶναι καθαρὴ αἰσθάνεται τὴν θεία παρηγοριὰ καὶ τὴν γεύεται κατὰ τρόπο ἀνέκφραστο· δὲν φαίνεται ὅμως σ’ αὐτὴν κανένα ἀπὸ τὰ ἀόρατα, ἐπειδή, ὅπως λέει ὁ μακάριος Παῦλος, στὴν παροῦσα ζωὴ προχωροῦμε μὲ τὴν πίστη, ὄχι μὲ τὴν ὄραση¹.

Σοφία τοῦ Θεοῦ, Ζωὴ τῶν πάντων…

Σοφία τοῦ Θεοῦ, Ζωὴ τῶν πάντων…

Ὁσίου Πέτρου τοῦ Δαμασκηνοῦ*

   Γιὰ τὴν δεύτερη παρουσία τοῦ Κυρίου ἔχουμε γράψει προηγουμένως στὰ περὶ πένθους. Ἐκεῖνος τώρα ποὺ μέσῳ τῆς χάρης κατανόησε μὲ αἴσθηση ψυχῆς τὴν πρώτη παρουσία τοῦ Κυρίου, ὀφείλει νὰ λέει μὲ μεγάλο θαυμασμό:

 

   Μέγας εἶσαι, Κύριε, καὶ θαυμαστὰ τὰ ἔργα σου¹ καὶ δὲν ὑπάρχουν λόγια νὰ ὑμνηθεῖ τὸ μεγαλεῖο Σου. Ἰδού, γλυκύτατέ μου Κύριε, ὁ δοῦλος Σου ἐνώπιόν Σου ἄφωνος, ἄπρακτος, στέκομαι καὶ περιμένω ἀπὸ Σένα τὸν φωτισμὸ τῆς γνώσεως. Ἐσὺ εἶπες Κύριε ὅτι «χωρὶς ἐμένα δὲν μπορεῖτε νὰ κάνετε τίποτε»². Σὺ λοιπὸν δίδαξέ με γιὰ Σένα. Γιὰ τοῦτο τόλμησα νὰ καθήσω στὰ ἄχραντα πόδια Σου, σὰν τὴν ἀδελφὴ τοῦ φίλου Σου Λαζάρου³, γιὰ ν’ ἀκούσω κι ἐγὼ κάτι νοερά, ἂν ὄχι σχετικὸ μὲ τὴν ἀκατάληπτη θεότητά Σου, τουλάχιστον κάτι γιὰ τὴν σωματική Σου ζωὴ μέσα στὸν κόσμο, γιὰ νὰ ἐννοήσω λίγο τὰ λεγόμενα μέσα στὸ Εὐαγγέλιο τῆς χάρης Σου. Πῶς δηλαδὴ συναναστράφηκες ἀνάμεσά μας πρᾶος καὶ ταπεινὸς στὴν καρδιά⁴, ὅπως εἶπε τὸ πανάγιό Σου στόμα γιὰ νὰ τὰ μάθουμε αὐτὰ ἐμεῖς ἀπὸ Σένα· καὶ πῶς ἔζησες μὲ τόση φτώχεια Ἐσὺ ὁ πλούσιος σὲ εὐσπλαχνία⁵, μὲ κόπο καὶ δίψα θεληματικά, Ἐσὺ ποὺ ἔδωσες στὴν Σαμαρείτισσα τὸ νερὸ τῆς ζωῆς⁶, ὅπως εἶπες Κύριε: «Ὅποιος διψᾶ, ἂς μὲ πλησιάσει καὶ ἂς πιεῖ»⁷. Γιατὶ Σὺ εἶσαι ἡ πηγὴ τῶν ἰάσεων καὶ ποιός μπορεῖ νὰ ὑμνεῖ τὴν διαγωγή Σου στὸν κόσμο;

Μένει χωρὶς ὀργὴ καὶ γεμάτη ἀπὸ κάθε χαρά…

Μένει χωρὶς ὀργὴ καὶ γεμάτη ἀπὸ κάθε χαρά…

Ἅγιος Διάδοχος ὁ Φωτικῆς

   Ὅπως ἡ ταραγμένη θάλασσα γαληνεύει ἂν χύσουμε λάδι, καὶ νικιέται ἡ τρικυμία ἀπὸ τὴν παχύτητα τοῦ λαδιοῦ, ἔτσι καὶ ἡ ψυχή μας, ὅταν λιπαίνεται ἀπ’ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, αἰσθάνεται μιὰ γλυκιὰ γαλήνη καὶ δέχεται μὲ χαρὰ τὴν ἧττα της ἀπὸ τὴν ἀπαθὴ ἐκείνη κι ἀνέκφραστη ἀγαθότητα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ποὺ τὴν ἐπισκιάζει, λέγοντας κατὰ τὸν προφήτη Δαβίδ: «Ὅμως, ψυχή μου, ὑποτάξου στὸν Θεό»¹.

Ἑρμηνεία τοῦ «Κύριε Ἐλέησον»

Ἑρμηνεία τοῦ «Κύριε Ἐλέησον»

Πολὺ ὠφέλιμη νὰ τὴν ξέρει κάθε Χριστιανός,

γι’ αὐτὸ καὶ μεταγλωττίσθηκε στὴν ἁπλοελληνική.

Ἀγνώστου Μοναχοῦ*

   Τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με», καὶ συντομότερα «Κύριε ἐλέησον», ἀπὸ τὸν καιρὸ τῶν Ἀποστόλων χαρίσθηκε στοὺς Χριστιανοὺς καὶ ὁρίστηκε νὰ τὸ λένε ἀκατάπαυστα, ὅπως καὶ τὸ λένε. Πλὴν ὅμως, τί σημαίνει τοῦτο τὸ «Κύριε ἐλέησον», εἶναι πολὺ λίγοι σήμερα ποὺ τὸ ξέρουν, κι ἔτσι φωνάζουν καθημερινὰ ἀνωφελῶς, ἀλλοίμονο, καὶ ματαίως τὸ «Κύριε ἐλέησον», καὶ τὸ ἔλεος τοῦ Κυρίου δὲν τὸ λαβαίνουν γιατὶ δὲν ξέρουν τί ζητοῦν.

Ἀπὸ ποῦ γεννιέται ὁ θεῖος ἔρωτας μέσα στὴν ψυχή.

Ἀπὸ ποῦ γεννιέται ὁ θεῖος ἔρωτας μέσα στὴν ψυχή.

Ὁσίου Καλλίστου Ἀγγελικούδη*

   Ὁ θεῖος ἔρωτας γεννιέται μέσα στὴν ψυχὴ μὲ τὴν ὑπακοὴ στὶς ἐντολὲς καὶ στὰ θεῖα δόγματα καὶ μὲ τὴν πνευματικὴ ἀναζωπύρωση ποὺ προξενεῖ τὸ ζωοποιὸ Πνεῦμα μέσα στὴν καρδιά, καὶ φουντώνει σὰν φλόγα.

   Αὐτὸς εἶναι σὰν κάποια ψυχὴ τῆς καθαρῆς καὶ αἰώνιας καὶ ἀέναης θείας προσευχῆς καὶ ἡ κίνηση, ἡ ἐνέργεια, ἡ ἑνότητα καὶ ἡ σύνοψή της, ἡ ἔκσταση καὶ ἡ ὅραση καὶ ἡ ἱερὴ πραγματικὰ ἀπόλαυση ἀπὸ τὴν ἔλλαμψη· ὁ ἀπλανὴς δρόμος τῆς τέλειας καὶ ὑπερφυσικῆς ἑνώσεως μὲ τὸ Θεὸ καὶ τὸ ἀναμφισβήτητο ὑπερφυσικὸ ξεκίνημα τοῦ ἐνυπόστατου νοεροῦ φωτισμοῦ, κατὰ τοὺς Πατέρες, ποὺ εἶναι τὸ δῶρο τῆς θεώσεως, ὁ ἀρραβώνας τῆς μέλλουσας κληρονομίας τῶν Ἁγίων, τὸ ἐνέχυρο τῆς δόξας τοῦ Χριστοῦ, τὸ ὑπερουράνιο ἔνδυμα τῆς ὑπερκόσμιας ἀγαλλιάσεως, ἡ ἱερὴ σφραγίδα τῆς υἱοθεσίας καὶ, μὲ λίγα λόγια, ἡ λαμπρότητα ἐκείνη ποὺ ἀναδεικνύει τοὺς μετόχους της σύμμορφους μὲ τὸ Χριστὸ καὶ συμμέτοχους τῆς ἄρρητης θεότητάς Του, ὥστε καὶ ἀδελφούς Του νὰ τοὺς ὀνομάσει καὶ κληρονόμους Θεοῦ καὶ συγκληρονόμους δικούς Του, ὅπως καὶ εἶναι, πρᾶγμα ὑπερβολικὰ θαυμαστό.

Σχόλιο στὸ 34ο (λδ΄) κεφάλαιο τοῦ Ἀσκητικοῦ Λόγου τοῦ ἁγίου Διαδόχου Φωτικῆς.

Σχόλιο στὸ 34ο (λδ΄) κεφάλαιο τοῦ Ἀσκητικοῦ Λόγου τοῦ ἁγίου Διαδόχου Φωτικῆς.

Τοῦ μακαριστοῦ

Γέροντος Θεοκλήτου Διονυσιάτου*

   Διακρίνονται ἐδῶ τὰ δύο εἴδη ἀγάπης, φυσικῆς καὶ πνευματικῆς. Ἡ πρώτη κινεῖται σὲ μία κλίμακα ἐντάσεως καὶ ποιότητας. Στὴν καλύτερη ἐκδοχή της ἡ ἀγάπη αὐτή, ὡς φυσική, δὲν ἀντέχει σὲ δοκιμασίες. Μεταβάλλεται ἀπὸ ποικίλα αἴτια καὶ ἀφαιρεῖται ὑπὸ τῶν πονηρῶν πνευμάτων, ὅταν δὲν συντηρεῖται μὲ προσοχὴ καὶ ἀνδρεία, ἂν καὶ οἱ δαίμονες οὔτε χάνουν πολὺ ἀπὸ τὴν φυσικὴ ἀγάπη μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ οὔτε καὶ κερδίζουν πολὺ ἀπὸ τὴν διάσπασή της, πλὴν τοῦ μίσους τὸ ὁποῖο συνήθως τὴν διαδέχεται.

Ἡ φυσικὴ ἀγάπη εὔκολα λεηλατεῖται ἀπὸ τὰ πονηρὰ πνεύματα.

Ἡ φυσικὴ ἀγάπη εὔκολα λεηλατεῖται ἀπὸ τὰ πονηρὰ πνεύματα.

Ἅγιος Διάδοχος ὁ Φωτικῆς

   Ἄλλη εἶναι ἡ φυσικὴ ἀγάπη τῆς ψυχῆς καὶ ἄλλη ἐκείνη ποὺ ἔρχεται σ’ αὐτὴ μὲ τὴν ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

   Ἡ πρώτη κινεῖται ὅταν θέλουμε, ἀνάλογα μὲ τὴν θέλησή μας, καὶ γι’ αὐτὸ εὔκολα λεηλατεῖται ἀπὸ τὰ πονηρὰ πνεύματα, ὅταν δὲν κρατᾶμε μὲ τὴν βία τὴν ἀγαπητική μας προαίρεση.

«– Ἄλλα εἶναι τὰ σημάδια τῆς πλάνης κι ἄλλα τῆς χάριτος…»

«– Ἄλλα εἶναι τὰ σημάδια τῆς πλάνης κι ἄλλα τῆς χάριτος…»

(Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸν βίο τοῦ Ὁσίου Μαξίμου τοῦ Καψοκαλύβη)

   Ἀνταμώνοντας ὁ θεῖος Γρηγόριος ὁ Σιναΐτης τὸν ἅγιο Μάξιμο καὶ συνομιλῶντας μὲ αὐτόν, ἀνάμεσα στὰ ἄλλα τοῦ λέει καὶ τοῦτο:

   – Σὲ παρακαλῶ, τιμιότατε πάτερ, νὰ μοῦ πεῖς, κρατᾶς τὴν νοερὰ προσευχή;

   Κι ἐκεῖνος χαμογέλασε λίγο καὶ τοῦ λέει:

   – Δὲν θὰ σοῦ κρύψω, τίμιε πάτερ, τὸ θαῦμα τῆς Θεοτόκου ποὺ ἔγινε σ’ ἐμένα. Ἐγὼ ἀπὸ τὴν νεότητα μου εἶχα πολλὴ πίστη στὴν Κυρία μου Θεοτόκο καὶ τὴν παρακαλοῦσα μὲ δάκρυα νὰ μοῦ δώσει αὐτὴ τὴν χάρη τῆς νοερᾶς προσευχῆς. Μία μέρα πῆγα στὸ ναό Της, καθὼς εἶχα συνήθεια, καὶ τὴν παρακαλοῦσα πάλι μὲ ἄμετρη θερμότητα καρδιᾶς· κι ἐκεῖ ποὺ ἀσπαζόμουν μὲ πόθο τὴν ἁγία Της εἰκόνα, εὐθὺς αἰσθάνθηκα στὸ στῆθος μου καὶ στὴν καρδιά μου μία θερμότητα καὶ φλόγα, ἡ ὁποία ἦρθε ἀπὸ τὴν ἁγία εἰκόνα καὶ δὲν μὲ ἔκαιγε, ἀλλὰ μὲ δρόσιζε καὶ μὲ γλύκαινε κι ἔφερνε στὴν ψυχή μου μεγάλη κατάνυξη. Ἀπὸ τότε πλέον, πάτερ, ἄρχισε ἡ καρδιά μου νὰ λέει ἀπὸ μέσα τὴν προσευχὴ καὶ ὁ νοῦς μου νὰ γλυκαίνεται στὴν ἐνθύμηση τοῦ Ἰησοῦ μου καὶ τῆς Θεοτόκου μου καὶ νὰ ἔχει πάντοτε τὴν ἐνθύμηση τους. Καὶ πλέον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸν καιρὸ δὲν ἔλειψε ἡ προσευχὴ ἀπὸ τὴν καρδιά μου· συγχώρεσέ με.

   Καὶ ὁ θεῖος Γρηγόριος τοῦ λέει:

Περὶ προσευχῆς

Περὶ προσευχῆς

Ὁσίου Καλλίστου Ἀγγελικούδη*

   Ὅταν ὁ νοῦς, μὲ τὴν κατάλληλη μελέτη τῶν θείων πραγμάτων καὶ μὲ τὴν βοήθεια τῆς πνοῆς τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύματος, ἀποκτήσει μέσῳ τῆς χάριτος ἐναργῆ ἔννοια τοῦ Θεοῦ, ἂς προσέξει πόση εἶναι ἡ ἀδυναμία του καὶ πόσο ὑστερεῖ ἀπὸ τὸ πρέπον, ἀπὸ ἀμέλεια καὶ λησμοσύνη τῶν καθηκόντων του καὶ κατὰ συνέπεια ἀπὸ ἄγνοια ὅσων χρειάζονται.

   Καὶ ἀφοῦ ἔτσι ἐξασκήσει τὸ δίκαιο καὶ ἀληθινὸ ἔργο τῆς αὐτομεμψίας καὶ τῆς ταπεινοφροσύνης, ἂς πλησιάζει κατόπιν στὸν Θεὸ μέσῳ τῆς προσευχῆς, μὲ διάνοια ταπεινὴ καὶ μὲ πεποίθηση καὶ ἐλπίδα στὴν ἀσύλληπτη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ ἀνέκφραστη ἀγαθότητα.