ΚΥΡΙΑΚΗ Ι΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΕΙΡΑΣΜΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤ’ ΑΥΤΟΥ ΟΠΛΩΝ

 

ΚΥΡΙΑΚΗ Ι΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου ΙΖ΄ 14–23)

 

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΕΙΡΑΣΜΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤ’ ΑΥΤΟΥ ΟΠΛΩΝ

 

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

 

   Γιατί ἆραγε ὁ Εὐαγγελιστὴς Ματθαῖος ἀποσιώπησε ὅλα τὰ πάθη, μὲ τὰ ὁποῖα τὸ ἀκάθαρτο πνεῦμα βασάνιζε ἐλεεινῶς τὸν σεληνιαζόμενο, σημείωσε ὅμως μὲ ἀκρίβεια ὅτι πολλὲς φορὲς τὸν κατακρήμνιζε στὸ πῦρ καὶ πολλὲς φορὲς στὸ ὕδωρ; Ἔχει πολὺ ἀξιόλογο νόημα ἡ σημείωση τοῦ Εὐαγγελιστοῦ.

   Δύο εἶναι οἱ πηγὲς ὅλων τῶν ἁμαρτημάτων, ὁ θυμὸς καὶ ἡ ἐπιθυμία. Ὅποιο ἁμάρτημα κι ἂν σκεφτεῖς, αὐτὸ ἢ ἀπὸ τὸν θυμὸ ἢ ἀπὸ τὴν ἐπιθυμία ἀναβλύζει. Φιλονικίες, ἀνυποταξίες, ἔχθρες, καταπιέσεις, ἀσπλαγχνίες, προδοσίες, ὕβρεις, συκοφαντίες, πληγές, τραύματα, πόλεμοι, φόνοι, βλασφημίες καὶ μύρια ἄλλα φοβερὰ ἁμαρτήματα ἔχουν πατέρα τὸν θυμό. Ἁρπαγές, ἀδικίες, ἐπιβουλές, φθόνοι, πορνεῖες, μοιχεῖες, μέθες, γαστριμαργίες κι ἄλλα πάμπολλα ἔργα τοῦ σκότους εἶναι βλαστήματα τῆς κακῆς ἐπιθυμίας. Κι ὅποιον ὑποδουλώσει ὁ Διάβολος, πολλάκις τὸν βάζει στὸ πῦρ, δηλαδὴ τὸν ρίχνει στὰ φλογερὰ ἁμαρτήματα τοῦ θυμοῦ, καὶ πολλάκις στὸ ὕδωρ, δηλαδὴ στὰ παραπτώματα τῆς κακῆς ἐπιθυμίας. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸν ὁ Εὐαγγελιστὴς Ματθαῖος μὲ τόση ἀκρίβεια σημείωσε ὅτι τὸ πνεῦμα τὸ ἀκάθαρτο πολλὲς φορὲς ἔριχνε τὸν δαιμονιζόμενο στὸ πῦρ καὶ πολλὲς φορὲς στὸ ὕδωρ. Κάτι τέτοιο καὶ ὁ προφητάναξ Δαβὶδ σήμαινε, ὅταν εὐχόμενος ἔλεγε: «Ἡμέρας ὁ ἥλιος οὐ συγκαύσει σε, οὐδὲ ἡ σελήνη τὴν νύκτα» (Ψαλμ. ρκ΄ 6), ὑπονοῶντας, διὰ τῆς συγκαύσεως τοῦ ἡλίου, τὴν φλόγα τοῦ θυμοῦ, καὶ διὰ τῆς νυκτερινῆς σελήνης, τὶς σαρκικὲς ἡδυπάθειες. Μετὰ τὸ πάθος καὶ τὸν σταυρὸ τοῦ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀληθῶς ἐξασθένισε ἡ δύναμη τῶν δαιμόνων. «Νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου», ἔλεγε ὁ Δεσπότης τῶν ἁπάντων, «νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω» (Ἰωάν. ιβ΄ 31). Καὶ ἀληθῶς ἐξεβλήθη, διότι, μετὰ τὴν ἔνσαρκη παρουσία τοῦ Χριστοῦ, ἔγιναν ἄλαλα τὰ εἴδωλα ποὺ μιλοῦσαν καὶ μάντευαν τὰ μέλλοντα‧ ἔκλεισαν τὸ στόμα τους τὰ χρηστήρια (μαντεῖα) καὶ οἱ ψευδοχρησμολόγοι¹‧ σχεδὸν σβήστηκε ἡ πολυθεΐα, ἢ γιὰ νὰ τὸ ποῦμε ὀρθότερα, ἡ λατρεία τῶν δαιμόνων‧ λιγόστεψαν οἱ δαιμονιζόμενοι, οὐδεμία ἐξουσία ἔχει ὁ Διάβολος σ’ ὅσους εὐσεβῶς καὶ δικαίως ἐτελεύτησαν· ἀνοίχθηκε γιὰ τοὺς εὐσεβεῖς καὶ φιλάρετους ἡ πύλη τοῦ παραδείσου ποὺ ἡ ἀπάτη του ἔκλεισε, καὶ κλείστηκε τὸ στόμα τοῦ ᾅδη, ποὺ αὐτὸς ἄνοιξε· ἔμεινε ὅμως σ’ αὐτὸν μόνο ἡ ἐξουσία νὰ πειράζει. Ὁ μὲν μακάριος Πέτρος λέει ὅτι «ὁ δαίμων ὡς λέων ὠρυόμενος περιπατεῖ ζητῶν τίνα καταπίῃ» (Α΄ Πέτρ. ε΄ 8)· ὁ δὲ θεηγόρος Παῦλος μᾶς καταγγέλλει ὅτι δὲν παλεύουμε μὲ ἀνθρώπους, ποὺ ἔχουν αἷμα καὶ σάρκα, ὅπως καὶ ἐμεῖς, «ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχάς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις» (Ἐφεσ. στ΄ 12)· ὁ ἴδιος Ἀπόστολος μᾶς διδάσκει ὅτι ὁ Διάβολος ἔχει «μεθοδείας» δηλ. τεχνάσματα (αὐτ. 11), ἔχει «παγίδες» (Α΄ Τιμ. γ΄ 7 καὶ Β΄ Τιμ. β΄ 26), ἔχει «βέλη πεπυρωμένα» δηλ. φλογερὰ βέλη (Ἐφεσ. στ΄, 16), μετασχηματίζεται καὶ σὲ «ἄγγελο φωτός» (Β΄ Κορ. ια΄ 14).

ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΗ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΥΠΑΚΟΗΣ

 

ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΗ

(Ματθαίου Β΄ 13–23)

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΥΠΑΚΟΗΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

 

   Μεταξὺ τῶν ἀρετῶν ποὺ στόλιζαν τὴν ἁγία ψυχὴ τοῦ τρισμακάριου Ἰωσήφ, ἐξόχως ὑπερέλαμψε στὰ ἔργα του ἡ ἀρετὴ τῆς ὑπακοῆς. Σὲ ὄνειρο φάνηκε σ’ αὐτὸν ὁ ἄγγελος κι ὅταν, ἀφοῦ ταράχθηκε, ζήτησε νὰ διώξει ἀπ’ τὴν οἰκία του τὴν μνηστή του ἀειπάρθενο Μαριάμ, κι ὅταν τὸν πρόσταξε νὰ φύγει στὴν Αἴγυπτο. Ὅσα εἶδε στὸ ὄνειρο τοῦ φανέρωσαν πράγματα ἀσυνήθη, παράδοξα κι ἀνήκουστα. «Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθέν», τοῦ ἔλεγε ὁ ἄγγελος, «ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου» (Ματθ. α΄ 20). Πράγματα κοπιαστικά, ἐπικίνδυνα καὶ δύσκολα· φυγὴ ἀπὸ τὴν πατρίδα σὲ ξένη γῆ τὴν Αἴγυπτο, καὶ φυγὴ μὲ φόβο καὶ τρόμο λόγῳ τοῦ διωγμοῦ τοῦ βασιλιᾶ Ἡρώδη, ὁ ὁποῖος ζητοῦσε τὴν ψυχὴ τοῦ παιδίου. Ἄλλος ἄνθρωπος δυσκολοϋπότακτος θὰ ὑπέθετε ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁράματα ἦσαν ἁπλὰ ὄνειρα· θὰ δίσταζε περὶ τῆς ἐκβάσεως αὐτῶν, θ’ ἀντέλεγε προφασιζόμενος τὴν δυσκολία, δὲν θὰ ἐπείθετο, οὔτε θὰ ὑπάκουε μὲ τόση ἐπιμέλεια καὶ προθυμία. Ὁ δίκαιος ὅμως ἄνθρωπος, ὁ Ἰωσήφ, οὔτε ὑποψία ἔλαβε, οὔτε λόγο ἀντίθετο εἶπε, οὔτε δισταγμὸς μπῆκε στὴν ψυχή του, ἀλλ᾽ ἔχοντας στὴν καρδιά του τὸν θησαυρὸ τῆς ὑπακοῆς, δίχως δισταγμοὺς κ' ὑποψίες, εὐπειθῶς ἐκτέλεσε εὐθὺς ὅσα ὁ ἄγγελος τὸν πρόσταξε. Καὶ γι’ αὐτή του τὴν ἀρετὴ ἐξελέγη μέσα ἀπ’ ὅλο τὸν (τότε) κόσμο ὡς ἄξιος κι ἐπιτήδειος, γιὰ νὰ χρηματίσει φύλακας τῆς ἁγίας Παρθένου καὶ ὑπηρέτης τοῦ μεγάλου μυστηρίου τῆς ἐνανθρωπίσεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΑ΄ ΛΟΥΚΑ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΠΡΟΦΑΣΕΩΝ

 

ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΑ΄ ΛΟΥΚΑ

(Λουκᾶ ΙΔ΄ 16–24)

 

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΠΡΟΦΑΣΕΩΝ

 

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Τὸ σημερινὸ Εὐαγγέλιο διδάσκει μάθημα ποὺ εἶναι ἀναγκαῖο γιὰ τὴν σωτηρία κάθε ἀνθρώπου. Δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος στὸν κόσμο ποὺ νὰ μὴ βρίσκει κάποια πρόφαση γιὰ τὶς ἁμαρτίες του. Ἐκεῖνος ἔχει τούτη τὴν πρόφαση, ὁ ἄλλος προβάλλει ἄλλη καὶ ἔτσι ὁ καθένας προφασιζόμενος κοιμᾶται ἥσυχος στὸν βυθὸ τῆς ἁμαρτίας του καὶ ἀμελεῖ τὴν ψυχική του σωτηρία. Τὸ σημερινὸ Εὐαγγέλιο ἁρπάζει ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ καθενὸς τὴν πρόφαση, δείχνοντας τὸν Θεὸ ὀργιζόμενο κατὰ ὅσων προφασίζονται, καὶ διδάσκει φανερὰ τὸ ὅτι οἱ προφάσεις κατακρίνουν ἐκείνους, ὅσοι τὶς προβάλλουν· «Λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν κεκλημένων γεύσεταί μου τοῦ δείπνου» (Λουκ. ιδ΄ 24).

ΚΥΡΙΑΚΗ Ι΄ ΛΟΥΚΑ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑΣ

 

ΚΥΡΙΑΚΗ Ι΄ ΛΟΥΚΑ

(Λουκᾶ ΙΓ΄ 10–17)

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Ἀκούσατε τὸν Θεάνθρωπο ποιὰ ὀνομασία ἔδωσε στὸν ἀρχισυνάγωγο, ποὺ ἄλλα ἔλεγε κι ἄλλα ἐννοοῦσε, ἄλλα ἦσαν τὰ λόγια κι ἄλλος ὁ σκοπὸς τῶν λόγων του; Ὑποκριτὴ τὸν ὀνόμασε ὁ Θεάνθρωπος. «Ὑποκριτά», τοῦ εἶπε· ἔπειτα ἔλεγξε καὶ καταθεάτρισε (διαπόμπευσε) τὴν ὑποκρισία του. Τῆς ὑποκρισίας τὸ ἁμάρτημα, τὸ ὁποῖο ἄλλοι μὲν ὀνομάζουν φυσικὴ ἐπιτηδειότητα (ἢ ἐπιτήδευση), ἄλλοι δὲ τέχνη ὠφέλιμη, κι ἄλλοι ἀναγκαία οἰκονομία, εἶναι ἁμάρτημα μέγα καὶ προξενεῖ πολλές, ποικίλες καὶ μεγάλες ἁμαρτίες. Ἡ ὑποκρισία ἔχει ρίζα τὴν πονηρία, καὶ καρποὺς τὸ ψεῦδος, τὴν ἀπάτη, τὴν δολιότητα, τὴν αἰσχροκέρδεια, τὴν ἀτίμωση καὶ τὴν βλάβη τοῦ πλησίον. Ἴσως ἐσεῖς, ἀκούγοντας αὐτά, νομίζετε ὅτι εἶναι νεοφανῆ, παράδοξα καὶ ψευδεπίπλαστα. Γιὰ νὰ πληροφορηθεῖτε λοιπόν, ὅτι αὐτὰ εἶναι παλαιά, συνηθισμένα κι ἀληθινά, ἀνοίγω τὶς θεῖες Γραφές.

ΚΥΡΙΑΚΗ Θ΄ ΛΟΥΚΑ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

 

ΚΥΡΙΑΚΗ Θ΄ ΛΟΥΚΑ

(Λουκᾶ ΙΒ΄ 16–21)

 

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

 

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

 

   Ἀνάμεσα στὶς πολλὲς ὑποθέσεις, ποὺ περιέχονται στὴν παραβολὴ τοῦ σημερινοῦ Εὐαγγελίου, βλέπουμε καὶ τὴν φοβερὴ ὑπόθεση τοῦ αἰφνιδίου θανάτου· αὐτὴ εἶναι ὑπόθεση μεγάλου φόβου καὶ τρόμου. Ὁ αἰφνίδιος θάνατος εἶναι παίδευση τῆς θείας ἀγανακτήσεως γιὰ τὶς ἁμαρτίες μας· τοῦτο τὸ βλέπουμε φανερὰ στὸν πλούσιο τῆς παραβολῆς. Αὐτός, πλεονέκτης, δοῦλος τῆς σάρκας καὶ τῶν ἡδονῶν, ἀφοῦ λησμόνησε παντελῶς τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς καὶ τὸν θάνατο καὶ τὸν Θεό, καὶ προσήλωσε τὸν νοῦ καὶ τὴν καρδιά του στ’ ἀγαθὰ τῆς γῆς καὶ στὶς ἀπολαύσεις τῆς σάρκας, ἀποφάσισε νὰ ζεῖ ὄχι ὡς ἄνθρωπος ποὺ πιστεύει στὸν Θεό, ἀλλ᾿ ὡς ἄνθρωπος ἀσεβὴς κι ἄπιστος, ὄχι ὡς ἄνθρωπος ποὺ ἔχει ψυχὴ ἀθάνατη, ἀλλ᾿ ὡς ἄνθρωπος θνητόψυχος, ὄχι ὡς ἄνθρωπος λογικός, ἀλλὰ σὰν ζῶο ἄλογο· σ’ αὐτὸν λοιπὸν γιὰ τὶς ἁμαρτίες καὶ τὶς ἀφροσύνες του στέλνει ὁ Θεὸς βίαιο κι αἰφνίδιο θάνατο. Καὶ γιὰ νὰ πληροφορηθεῖ καθένας, ὅτι ὄχι κατὰ φύσιν, ἀλλὰ κατὰ θεία προσταγὴ τὸν θέρισε τὸ δρεπάνι τοῦ αἰφνιδίου θανάτου, φανέρωσε ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς στὴν παραβολὴ αὐτὸ ποὺ δὲν συμβαίνει στοὺς αἰφνιδίους θανάτους, δηλαδὴ παρουσίασε τὸν ἴδιο τὸν Θεὸ πρῶτα μὲν νὰ ἐλέγχει τὸν πανάθλιο ἐκεῖνον ἁμαρτωλὸ καὶ ν’ ἀναγγέλλει σ’ αὐτὸν τὴν φοβερὴ καταδίκη τοῦ βιαίου θανάτου, «ἄφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ» (Λουκ. ιβ΄ 20), ἔπειτα νὰ φανερώνει καὶ τὴν αἰτία αὐτῆς τῆς ὀλέθριας καταδίκης. Ἐπειδή, λέει, προσήλωσες τὸν ἑαυτό σου στὴν πλεονεξία συνάζοντας καὶ οὐδέποτε χορταίνοντας, διὰ τοῦτο τώρα ἁρπάζουν τὴν ψυχή σου· ποιός λοιπὸν θὰ κληρονομήσει ὅσα σὺ ἑτοίμασες; «ἃ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται»;

«Τὸ κύριον ἔργον τοῦ μοναχοῦ εἶναι ἡ καῦσις τῆς καρδίας ὑπὸ τῆς θείας ἀγάπης…»

 

«Τὸ κύριον ἔργον τοῦ μοναχοῦ εἶναι ἡ καῦσις τῆς καρδίας ὑπὸ τῆς θείας ἀγάπης…»

 

Τοῦ Οίκουμενικοῦ Πατριάρχου

κ.κ. ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ*

 

   «Ἡ καιομένη, συνεπῶς, καρδία τοῦ μοναχοῦ ἀγαπᾶ πρωτίστως τὸν Θεὸν καὶ ἐν ταὺτῷ πᾶσαν τὴν κτίσιν, τὰ ὁρατὰ καὶ ἀόρατα, τὰ λογικὰ καὶ ἄλογα, ἄνευ διακρίσεων, μερισμῶν καὶ προϋποθέσεων. Ἐκ τῆς πεπυρωμένης, ὑπὸ τῆς θείας ἀγάπης, καρδίας τοῦ μοναχοῦ ἐκπορεύεται ἡ προσευχή, ἥτις εἶναι ἡ μεγαλυτέρα ὑπὲρ τοῦ κόσμου προσφορά. Οἱ μοναχοί, ἐκ τῆς ἡσυχίας τοῦ ταμιείου των, πραγματικοῦ καὶ νοητοῦ, δύνανται διὰ τῆς εὐχῆς ἀκόμη καὶ τὰ ὄρη νὰ διατάξουν νὰ βληθοῦν εἰς τὴν θάλασσαν (πρβ. Μτ. 21, 21). Ὁ μοναχὸς δὲν ἐμπλέκεται εἰς τὰς ὑποθέσεις τοῦ κόσμου, δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ συμφύρεται μὲ τὸν κόσμον, δὲν ὀρέγεται ἀξιώματα καὶ τιμᾶς, πολλῷ δὲ μᾶλλον, νὰ ἀσκῇ ποιμαντικὴν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ νὰ ἐπεμβαίνη εἰς τὰ τῆς Ἐκκλησίας, «προφάσει εὐσεβείας». Ἀσφαλῶς, οἱ μοναχοὶ ἠμποροῦν νὰ συμμετέχουν εἰς τὸ ἔργον τῆς Τοπικῆς Ἐκκλησίας, ὑπὸ τὴν εὐλογίαν καὶ τὴν καθοδήγησιν τοῦ Ἐπισκόπου ἀλλὰ ὡς ἔκτακτον καὶ παράπλευρον διακόνημα, καθ᾽ ὅτι τὸ κύριον ἔργον τοῦ μοναχοῦ εἶναι ἡ καῦσις τῆς καρδίας ὑπὸ τῆς θείας ἀγάπης.

«Τό διαρκές μήνυμα τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν…»

 

«Τό διαρκές μήνυμα τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν…»

 

Τοῦ Οίκουμενικοῦ Πατριάρχου

κ.κ. ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ*

 

   «Ἡ ὕπαρξις Ὀρθοδόξου τινός Μονῆς, ἐδῶ εἰς τούς ἀντίποδας τῆς Γῆς, ὁμοιάζει ὡς γεγονός παράδοξον καί οὕτως εἰπεῖν ξένον, ἰδίως μάλιστα εἰς τήν παροῦσαν συγκυρίαν καί ἐποχήν, τοὐτέστιν εἰς τήν ἐποχήν τῆς μετανεωτερικότητος, τῆς ταχύτητος, τῆς εἰκόνος καί δή τῆς χυδαίας τοιαύτης, τῆς εἰδωλοποιήσεως – οὐ μήν ἀλλά καί θεοποιήσεως- τῆς ὕλης, τῆς ἐκπτώσεως τῶν ὑγιῶν ἀρχῶν καί ἀξιῶν…

   Ἀλλ᾽ ὅμως ὁ Μοναχισμός, κατά τήν διδασκαλίαν συγχρόνου τινός μεμαρτυρημένης ἁγιότητος Γέροντος, εἶναι «τό διαρκές μήνυμα τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν καί διά τόν ἴδιον τόν μοναχόν καί διά τόν κόσμον ὁλόκληρον. Ὁποιανδήποτε διακονίαν ἐπιτελεῖ ὁ μοναχός, αὕτη ὑπενθυμίζει εἰς αὐτόν τήν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ». Συνεπῶς, ὁ μοναχισμός εἶναι ὁ διαπρύσιος κῆρυξ καί ὁ ὀτρηρός ἀγγελιαφόρος τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἥτις θά πρέπῃ νά εἶναι καί τό πρώτιστον μέλημά μας, κατά τό Κυριακόν λόγιον, «ζητεῖτε δέ πρῶτον τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ» (Μτ. 6, 33). Ἐάν, λοιπόν, ἡ ἁγία ἡμῶν Ἐκκλησία ἔχῃ ὡς σκοπόν νά μεταμορφώσῃ τόν κόσμον ὁλόκληρον εἰς Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἡ ὕπαρξις ἑνός Μοναστηρίου εἰς ἕνα τόπον, ὄχι μόνον δέν ἀποτελεῖ παράδοξον, ἀλλά εἶναι ὅ,τι τό φυσικώτερον καί εὐλογημένον, καθώς συνιστᾷ νησῖδα, προεικόνισιν καί πρόγευσιν τῆς Ἐρχομένης Βασιλείας.»

 

 

* Ὑπέροχο ἀπόσπασμα ἀπ’ τὴν ὁμιλία τῆς Α.Θ.Π. τοῦ Οίκουμενικοῦ Πατριάρχου κατὰ τὴν ἐπίσκεψή του στὴν Ἱερὰ Μονὴ Παντανάσσης στὸ Σύδνεϋ τῆς Αὐστραλίας (7η Ὀκτωβρίου 2024).

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΥΤΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΑΜΑΡΤΙΑΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΥΤΟΥ

(Ἰωάννου Ε΄ 1–15)

ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΑΜΑΡΤΙΑΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Μία ἆραγε καὶ μόνη ἦταν ἡ ἁμαρτία τοῦ Παραλύτου ἢ πολλές; Κ’ ἐὰν μία, ποιά ἆραγε ἡ ἁμαρτία αὐτή; Περιττὴ κι ἀνωφελὴς εἶναι ἡ ἐξέταση περὶ ἐκείνων τῶν πραγμάτων, ὅσα ἡ θεία Γραφὴ παντελῶς ἐσιώπησε. Τὸ «ἴδε, ὑγιὴς γέγονας· μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χεῖρόν σοί τι γένηται» οὐδὲν ἄλλο σημαίνει, εἰμὴ ὅτι γιὰ τὶς ἁμαρτίες του ὁ Παράλυτος βασανιζόταν τριανταοκτὼ ἔτη. Καὶ τό, ποιά ἦταν ἡ ἁμαρτία του, ἐπίτηδες ἐσιώπησε ὁ Εὐαγγελιστής, γιὰ νὰ κατανοήσουμε ὅτι ὄχι μόνο γιὰ ’κείνη τὴν ἁμαρτία, τὴν ὁποία ἔπραξε ὁ Παράλυτος, ἀλλὰ καὶ γιὰ κάθε ἄλλη παιδεύει ὁ Θεὸς τὸν ἀμετανόητο ἁμαρτωλό.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΜΥΡΟΦΟΡΩΝ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΜΕΓΑΛΟΨΥΧΙΑΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΜΥΡΟΦΟΡΩΝ

(Μάρκου ΙΕ΄ 43–47 καὶ ΙΣΤ΄ 1–8)

 

ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΜΕΓΑΛΟΨΥΧΙΑΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Ἀκούσατε, ἀγαπητοί μου Χριστιανοί, ὅλα τὰ περὶ τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἀκούσατε δὲ καὶ τὸ ὅτι ὁ μὲν Ἰωσὴφ ἔγινε ὑπηρέτης τῆς ταφῆς, οἱ δὲ Μυροφόρες πρῶτοι κήρυκες τῆς ἀναστάσεώς Του. Καλὸ εἶναι λοιπὸν κι ὠφέλιμο τὸ νὰ ἐξετάσουμε γιὰ ποιὰ ἀρετὴ τοῦτοι οἱ ἄνθρωποι ἀξιώθηκαν μιᾶς τόσο μεγάλης χάριτος. Βλέπω ὅτι, γιὰ τοῦτο τὸ κατόρθωμα, ἡ ἀνδρεία ἦταν τόσο πολὺ ἀναγκαία, ὥστε χωρὶς αὐτὴν διόλου δὲν θὰ μποροῦσαν νὰ ἐκτελέσουν ἕνα τέτοιο ἔργο· ἐὰν ἦσαν δειλοί, ἡ δειλία θὰ ἐμπόδιζε ὅλα ὅσα ἦσαν ἀναγκαῖα γιὰ τὴν τελείωση τούτου τοῦ ἔργου. Καὶ στ’ ἀλήθεια, ἡ ἀνδρεία εἶναι μητέρα πολλῶν κατορθωμάτων ἀρετῆς. Περὶ τῆς ἀνδρείας λέω, ὄχι τῆς σωματικῆς, ἀλλὰ τῆς ψυχικῆς, ποὺ λέγεται καὶ μεγαλοψυχία. Τὴν σωματικὴ ἀνδρεία τὴν γεννᾶ ἡ φύση, τὴν δὲ ψυχικὴ ἡ προαίρεση. Γι’ αὐτὸ οὐδεὶς δύναται νὰ γίνει ἀνδρεῖος κατὰ φύση, ἔστω κι ἂν τὸ θέλει· γίνεται ὅμως, ὅποιος θέλει, μεγαλόψυχος. Τὴν ἀρετὴ τῆς μεγαλοψυχίας εἶχε ὁ εὐσχήμων Ἰωσὴφ καὶ οἱ ἁγίες Μυροφόρες. Τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων ἐξεμάνη καὶ φρύαξε κατὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Γραμματεῖς, Φαρισαῖοι, Νομοδιδάσκαλοι, Πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, Ἀρχιερεῖς, τὸ συνέδριο ὅλο, ὡς στασιαστὴ καὶ βλάσφημο τὸν παρέδωκαν στὸν θάνατο, ἅπαντες κραυγάζοντας μὲ μεγάλες φωνές· «Ἆρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν» (Ἰωάν. ιθ΄ 15). Οἱ Ἰουδαῖοι γιὰ τὸν ἄμετρο φθόνο τους καὶ τὴν ὑπερβολική τους κακία, καὶ τοὺς μαθητὲς τοῦ Χριστοῦ ζητοῦσαν νὰ φονεύσουν. Ἔτσι ἔφυγαν διὰ τὸν φόβο, διασκορπίσθηκαν, κι ἄφησαν μόνον τὸν διδάσκαλο. Δύο μόνο, ὁ Ἰωάννης καὶ ὁ Πέτρος, τὸν ἀκολούθησαν· ἀλλὰ τὸν μὲν Ἰωάννη σκέπαζε ἡ ἀρχιερατικὴ φιλία, ὁ δὲ Πέτρος, ἂν καὶ μετὰ προθυμίας πρῶτα ἀκολούθησε, ἔπειτα ὅμως τόσο πολὺ φοβήθηκε, ὥστε μετὰ ἀναθέματος καὶ ὅρκου τρὶς τὸν ἀπαρνήθηκε. Ὁ Ἰωσήφ, γιὰ νὰ ἐπιτύχει τὸν σκοπό του, ἔπρεπε νὰ παρουσιασθεῖ στὴν ἡγεμονικὴ αὐλή, ὅπου πάντοτε συνέτρεχε τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων, καὶ νὰ ζητήσει ἀπ’ τὸν Πιλᾶτο τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ· καὶ τοῦτο τὸ ἔργο τὸν φανέρωνε μαθητὴ τοῦ Χριστοῦ, ζηλωτὴ καὶ ἀγαπῶντα τὸν Διδάσκαλό του περισσότερο ἀπ’ ὅλους τοὺς ἄλλους μαθητές Του· τοῦτο δὲ ἦταν ἀρκετὸ γιὰ νὰ διεγείρει ἐναντίον του τὴν καταδρομὴ καὶ τὶς ἐπιβουλὲς τῶν Ἰουδαίων. Ἡ ἀποκαθήλωση τοῦ σώματος τοῦ Ζωοδότου μὲ τόση πολλὴ εὐλάβεια, ἡ καθαρὴ σινδόνα, τὸ πελεκημένο πέτρινο μνημεῖο, ὁ μέγας λίθος ὁ ἐπὶ τῆς θύρας τοῦ μνημείου, ἦσαν πληγὲς στὴν καρδιὰ τῶν φθονερῶν Ἰουδαίων. Ἀπ’ ὅλ’ αὐτὰ λοιπόν, τίποτ’ ἄλλο δὲν περίμενε ὁ Ἰωσήφ, εἰμὴ διωγμοὺς καὶ κίνδυνο τῆς ἴδιας τῆς ζωῆς του. Αὐτὸς ὅμως μεγαλοψυχεῖ, τολμᾶ, ἔρχεται πρὸς τὸν Πιλᾶτο, παρουσιάζεται μαθητὴς τοῦ Χριστοῦ, ζητεῖ καὶ λαμβάνει τὸ σῶμα αὐτοῦ. Ἡ δὲ μεγαλοψυχία τὸν κατέστησε ὑπηρέτη τοῦ μεγάλου μυστηρίου τῆς Ταφῆς τοῦ Δεσπότου τῶν ἁπάντων· αὐτὸς ἐλέησε τὸν ἐλεήσαντα τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· τύλιξε σὲ σινδόνα τὸν περιβάλλοντα τὸν οὐρανὸν ἐν νεφέλαις· χάρισε μνημεῖο στὸν ἐγείραντα ἐκ μνημάτων τοὺς νεκρούς· ἔθαψε τὸν θάψαντα τὴν ἁμαρτία τοῦ κόσμου. Ἰωσὴφ τρισμακάριε, σεβάσμια τὰ χέρια σου, ποὺ ψηλάφησαν τοῦ Κυρίου τὸ σῶμα! Σεπτά σου τὰ μάτια, ποὺ εἴδανε νεκρόν, γυμνὸν ἁπλωμένον τὸν Μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Υἱόν! Ἅγιο τὸ στόμα σου ποὺ ἀσπάσθηκε τὰ πόδια τοῦ Ζωοδότου! Ὢ ἀρετὴ ἔνδοξη, ὢ χάρις ἐξαίσια, τῆς ὁποίας ἀξιώθηκε ὁ γενναιόφρων Ἰωσήφ!

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΑΣΧΑ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΑΣΧΑ

(Ἰωάννου Κ΄ 19–31)

 

ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Μεγάλη λοιπὸν ἡ δύναμη τῆς πίστεως! Θαυμάσια τ’ ἀποτελέσματά της! Ἄπειρο τὸ κέρδος ἀπὸ αὐτήν! Χαρίζει ζωὴ ἀθάνατη! Μᾶς δωρίζει τὴν αἰώνια βασιλεία! «Ἵνα πιστεύοντες», λέει, «ζωὴν ἔχητε ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ» (Ἰωάν. κ΄ 31) καὶ ἀλλοῦ: «Ὁ πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσεται» (Μάρκ. ιστ΄ 16)· καὶ σ’ ἄλλον τόπο πάλι: «Πίστευσον ἐπὶ τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ σωθήσῃ σὺ καὶ ὁ οἶκός σου» (Πράξ. στ΄ 31). Ὥστε ἡ πίστη σώζει. Ἀρκεῖ λοιπὸν τὸ νὰ πιστέψει μόνον ὁ ἄνθρωπος, γιὰ νὰ σωθεῖ. Ἀλλὰ πῶς αὐτὴ ἡ ἴδια θεία Γραφὴ λέει: «Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ»; (Ματθ. ιστ΄ 27)· καὶ ἀλλοῦ· «ὃς ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ», (Ρωμ. β΄ 6) καὶ «ἐκπορεύσονται οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως»; (Ἰωάν. ε΄ 29). Τί εἶναι τοῦτο; Ἄλλοτε μὲν λέγει ἡ θεία Γραφὴ ὅτι ἡ πίστη σώζει τὸν ἄνθρωπο, κι ἄλλοτε διδάσκει ὅτι τὰ καλὰ ἔργα προξενοῦν τὴν σωτηρία; Ἀντίθετα, λοιπόν, φαίνονται μεταξύ τους τὰ λόγια τῶν θεοσδότων Γραφῶν; Ἀδελφοί, μὴ πλανᾶσθε! Σύμφωνα εἶναι τοῦ Θεοῦ τὰ διδάγματα· οὔτε ἡ πίστη μόνη της, οὔτε τὰ καλὰ ἔργα μόνα τους, ἀλλ’ ἡ πίστη μαζὶ μὲ τὰ καλὰ ἔργα σώζουν τὸν ἄνθρωπο.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΓ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΘΕΙΑΣ ΜΑΚΡΟΘΥΜΙΑΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΓ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου ΚΑ΄ 33–42)

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΘΕΙΑΣ ΜΑΚΡΟΘΥΜΙΑΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Ἡ εὐαγγελικὴ παραβολὴ ποὺ διαβάσαμε σήμερα, μᾶς δίδαξε ἀρκετὰ περὶ τοῦ ὅτι, λόγῳ τῆς χριστοκτονίας ἀποστράφηκε ὁ Θεὸς τὸ ἀγαπημένο Του Ἑβραϊκὸ γένος, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ εἰσήγαγε στὴν βασιλεία Του τὰ ἔθνη, καθιστῶντας ἕνα λαὸ συγκείμενον ἀπ’ τὰ ποικίλα ἔθνη καὶ τοὺς Ἰουδαίους ποὺ πίστεψαν σ’ Αὐτόν. Τοῦτο δὲ τὸ χριστιανικὸ γένος εἶναι τὸ ἐκλεκτὸ γένος, τὸ βασίλειο ἱεράτευμα, τὸ ἔθνος τὸ ἅγιο, ὁ λαὸς εἰς περιποίησιν (ξεχωριστὸς λαὸς ποὺ προστατεύεται ἀπ’ τὸν Θεό)¹. Κι ἐπειδὴ στὴν σειρὰ τῆς παραβολικῆς διηγήσεως βλέπουμε νὰ ὑπερλάμπουν τὰ ἔργα τῆς θείας μακροθυμίας, γιὰ τοῦτο ὄχι μόνον ἀκόλουθος εἶναι, ἀλλὰ καὶ ψυχωφελὴς καὶ σωτήριος ὁ λόγος περὶ τῆς θείας μακροθυμίας.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΒ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΤΙ ΟΧΙ Ο ΠΛΟΥΤΟΣ, ΑΛΛΑ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΩΖΕΙ Ἢ ΚΟΛΑΖΕΙ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΒ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου ΙΘ΄ 16–26)

 

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΤΙ ΟΧΙ Ο ΠΛΟΥΤΟΣ,

 ΑΛΛΑ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΩΖΕΙ Ἢ ΚΟΛΑΖΕΙ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Ὅποιος στοχαστεῖ τοῦτα τὰ λόγια τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς»¹, ἐκεῖνος πιστεύει καὶ πείθεται ὅτι ἡ πτωχεία ἀνεβάζει τὸν ἄνθρωπο στὴν τελειότητα. Πείθεται, λέγω, ὅτι ὁ μὲν φτωχὸς γίνεται τέλειος στὴν ἀρετή, ὁ δὲ πλούσιος μένει πάντοτε ἀτελὴς στὰ κατορθώματα τῆς ἀρετῆς. Κι ἀληθῶς βλέπουμε ὅτι ὁ πλούσιος εὔκολα καταγκρεμίζεται σέ ’κεῖνα τ’ ἁμαρτήματα, στὰ ὁποῖα πολὺ δύσκολα περιπίπτει ὁ φτωχός. Ἡ πολυποικιλία τῶν ἐκλεκτῶν φαγητῶν, τὸ πλῆθος τῶν πολυειδῶν ποτῶν, ἡ σωματικὴ ἀνάπαυση καὶ ἡ τρυφή, ἀνάβουν φλογερὲς ἐπιθυμίες τῆς σάρκας. Ἡ ξηροφαγία καὶ ὑδροποσία, ἡ κακουχία καὶ οἱ σωματικοὶ κόποι μαραίνουν τὴν φλόγα τῶν σαρκικῶν ἐπιθυμιῶν· τὰ πρῶτα μετέρχονται (χρησιμοποιοῦν) οἱ πλούσιοι, τὰ δεύτερα οἱ φτωχοί. Γι’ αὐτὸ λοιπόν, ὁ μὲν πλούσιος εὔκολα περιπίπτει στὰ σαρκικὰ ἁμαρτήματα, ὁ δὲ φτωχὸς δύσκολα γίνεται ἀσελγής. Ἡ μεγαλοπρέπεια τοῦ πλούτου, ἡ περιποίηση καὶ οἱ ἔπαινοι καὶ ἡ κολακεία τῶν ἀνθρώπων ἐξεγείρουν σφόδρα τὰ κύματα τῆς ὑπερηφάνειας· ἡ εὐτέλεια τῆς πτωχείας, ἡ παραδρομὴ καὶ ὁ ἐξευτελισμὸς καὶ ἡ περιφρόνηση τῶν ἀνθρώπων βυθίζουν τὴν ψυχὴ στὸ βάθος τῆς ταπεινώσεως· τὰ πρῶτα περιστοιχοῦν τοὺς πλουσίους, στὰ δεύτερα ὑπόκεινται οἱ φτωχοί. Γιὰ τοῦτο ὁ μὲν πλούσιος εὔκολα γίνεται ὑπερήφανος, ἀλλ’ ὑπερήφανο φτωχὸ δύσκολα βρίσκεις. Ἡ καρδιὰ τοῦ πλουσίου ἔχει δεσμοὺς πολλοὺς καὶ μεγάλους· τὴν δεσμεύει ὁ πόθος τοῦ χρυσοῦ, τὴν δεσμεύει ἡ ἀστραπὴ τῶν πολύτιμων λίθων καὶ τῶν λαμπρῶν κειμηλίων, τὴν δεσμεύει ἡ καρποφορία τῶν ἀγρῶν καὶ τῶν ἀμπελώνων, τὴν δεσμεύει ἡ μεγαλοπρέπεια τῶν παλατιῶν καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν δούλων· ὅσα πράγματα ἔχει, τόσοι δεσμοὶ γίνονται τῆς καρδιᾶς του καὶ τόσοι δεσπότες. Τοῦ φτωχοῦ ἡ καρδιὰ δὲν ἔχει κανένα δεσμὸ καὶ κανένα δεσπότη, ἐπειδὴ τίποτε δὲν ἔχει ποὺ νὰ μπορεῖ νὰ δεσμεύσει ἢ νὰ ὑποδουλώσει τὴν καρδιά του. Ἡ ἀγάπη τοῦ πλουσίου εἶναι κολλημένη καὶ προσηλωμένη στὸν πλοῦτο του· ἡ ἀγάπη τοῦ φτωχοῦ εἶναι ἐλεύθερη κι ἀδούλωτη. Γιὰ τοῦτο ὁ μὲν πλούσιος πολὺ δύσκολα προσφέρει τὴν καρδιά του στὸν Θεό, πολὺ δύσκολα τὸν ἀγαπᾶ μὲ τέλεια ἀγάπη· ὁ φτωχὸς μὲ μεγάλη εὐκολία ἀγαπᾶ τὸν Θεὸ ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ διανοίας καὶ ἰσχύος. Κ’ ἐπειδή, ὅπου λείπει ἡ τέλεια ἀγάπη, ἐκεῖ λείπει τῶν ἀρετῶν ἡ τελειότητα, γιὰ τοῦτο ὁ μὲν πλούσιος πολὺ δύσκολα γίνεται τέλειος, ὁ δὲ φτωχὸς ἀνεβαίνει εὐκολώτερα στὴν δυνατὴ γιὰ τοὺς ἀνθρώπους τελειότητα· γι’ αὐτὸ λοιπὸν εἶπε ὁ Κύριός μας· «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς»².

ΚΥΡΙΑΚΗ Η΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΕΛΠΙΔΑΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ Η΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου ΙΔ΄ 14–22)

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΕΛΠΙΔΑΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   ΤΟΥ σημερινοῦ Εὐαγγελίου ἡ ἱστορία, ὅπως ἀκούσατε, ἀναζωοποιεῖ (ξαναζωντανεύει) τὴν δύναμη τῆς ἐλπίδας ποὺ εἶναι φυτεμένη ἀπ’ τὸν Θεὸ στὴν καρδιὰ κάθε ἀνθρώπου, καὶ τὴν διευθύνει (κατευθύνει) θαυμάσια στὸν δοτῆρα κ’ ἐκπληρωτή της, τὸν φιλανθρωπότατο καὶ παντοδύναμο Θεό. Ἔχει πράγματι, κάθε ψυχὴ ἀνθρώπου στὴν φύση της, τὴν δύναμη τῆς ἐλπίδας· οὔτε κίνδυνοι, οὔτε ἀνάγκες, οὔτε δυστυχίες, οὔτε τόπος, οὔτε καιρός, οὔτε κάτι ἄλλο μπορεῖ νὰ ἐκριζώσει ἀπ’ τὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου τὴν δύναμη τῆς ἐλπίδας. Ἡ ἐλπίδα δὲν μᾶς ἐγκαταλείπει οὔτε στὴν ἔσχατη ὥρα τοῦ θανάτου, ἀλλὰ καὶ τότε συμπαρευρίσκεται, ἐνθαρρύνει, κ’ ἐπαγγέλλεται ὑγεία καὶ ζωή. Αὐτὴ ἐνισχύει τὸν ἄνθρωπο σὲ κάθε ἔργο καὶ σὲ κάθε περίσταση. Ὁ γεωργὸς ὑποφέρει τὸν κόπο τῆς γεωργίας, ἐπειδὴ ἐλπίζει στὸν θερισμὸ τοῦ καρποῦ. Ὁ ναύτης καταφρονεῖ τοὺς κινδύνους τῆς θάλασσας, ἐπειδὴ ἐλπίζει ὅτι θ’ ἀποφύγει τὰ ναυάγια καὶ θ’ ἀπολαύσει τὸ κέρδος. Ὁ ἀσθενὴς παρηγορεῖ τοὺς πόνους τῆς ἀρρώστιας, ἐπειδὴ ἐλπίζει στὴν γιατρειὰ τοῦ πάθους του. Ἡ ἐλπίδα τῆς ἀπαλλαγῆς παρηγορεῖ ὅλες τὶς θλίψεις κ’ ἐλαφραίνει ὅλες τὶς στενοχώριες, ὅσες προξενοῦν οἱ διωγμοί, οἱ καταδρομὲς (κατατρεγμοί), οἱ συκοφαντίες, οἱ προδοσίες, καὶ κάθε ἄλλη λυπηρὴ περίσταση. Ἐὰν λείψει ἡ ἐλπίδα, οὐδεὶς ἐπιχειρεῖ οὔτε κἂν ἕνα ἔργο, κανένας δὲν βρίσκει παρηγοριὰ σὲ τούτη τὴν δυστυχῆ κοιλάδα τοῦ κλαυθμῶνος, στὴν ὁποία ἐξοριστήκαμε.

ΚΥΡΙΑΚΗ Ζ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΚΕΝΟΔΟΞΙΑΣ (2)

ΚΥΡΙΑΚΗ Ζ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου Θ΄ 27–35)

ΟΜΙΛΙΑ

 ΚΑΤΑ ΚΕΝΟΔΟΞΙΑΣ (2)

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Τόσο φανερὰ μίλησε ὁ Θεὸς κατὰ τοῦ πάθους τούτου, ὥστε, ἂν καὶ ἡ συνείδηση τοῦ ἀνθρώπου κοιμᾶται βαθύτατα, τὴν ξυπνοῦν τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ· «προσέχετε, εἶπε, τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς· εἰ δὲ μή γε, μισθὸν οὐκ ἔχετε παρὰ τῷ Πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς», δηλαδή· προσέχετε νὰ μὴ κάνετε τὴν ἐλεημοσύνη σας μπροστὰ στὰ μάτια τῶν ἀνθρώπων, γιὰ νὰ σᾶς δοῦνε καὶ νὰ σᾶς θαυμάσουν καὶ νὰ σᾶς ἐπαινέσουν· διότι ἔτσι δὲν ἔχετε κανένα μισθὸ ἀπ’ τὸν Πατέρα σας τὸν ἐπουράνιο¹⁹. Καὶ ταῦτα νομοθέτησε σχετικὰ μὲ τὴν ἐλεημοσύνη, περὶ δὲ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας εἶπε ὅτι, ὅσοι προσεύχονται ἢ νηστεύουν γιὰ νὰ φανοῦν ἐνάρετοι ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, ἐκεῖνοι κανέναν ἄλλο μισθὸ δὲν ἀπολαμβάνουν εἰμὴ μόνον τὸν ἔπαινο τῶν ἀνθρώπων· «ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν»²⁰. Κ’ ἐὰν τοῦτα μόνο ἔλεγε περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῆς, ἀρκετὰ βέβαια θὰ ἦσαν νὰ πληροφορήσουν κάθε ἄνθρωπο γιὰ ν’ ἀπέχει μακρὰν ἀπ’ αὐτὴν ὥστε νὰ μὴ στερηθεῖ τῆς ἐπουρανίου ἀντιμισθίας. Ὅρισε ὅμως κι ἄλλα κατὰ τῶν κενοδόξων φρικτὰ καὶ φοβερώτατα· κι αὐτὰ ἐξεφώνησε ὁ θεόπνευστος προφήτης Δαβίδ, ὀνομάζοντας τοὺς κενόδοξους ἀνθρωπαρέσκους, καθότι ὅλα τὰ πράττουν γιὰ νὰ φαίνονται καὶ ν’ ἀρέσουν στοὺς ἀνθρώπους· «ὅτι ὁ Θεός», λέει, «διεσκόρπισεν ὀστᾶ ἀνθρωπαρέσκων», δηλαδή· διότι ὁ Θεὸς σύντριψε καὶ διασκόρπισε τὰ ὀστᾶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ποὺ θέλουν ν’ ἀρέσουν στοὺς ἄλλους καὶ ὄχι στὸν Θεό²¹. Καὶ ὀστᾶ εἶναι οἱ δυνάμεις, τὰ μέσα, οἱ τρόποι, μὲ τὰ ὁποῖα ἀρέσουμε στοὺς ἀνθρώπους καὶ κερδίζουμε τὸν ἔπαινό τους. Ὅταν μετερχόμεθα ἢ τὸ κάλλος, ἢ τὸν πλοῦτο, ἢ τὴν σοφία, ἢ τὴν ἀρετή, γιὰ νὰ δοξασθοῦμε ἀπ’ τοὺς ἀνθρώπους, τότε ὁ Θεὸς διασκορπίζει κι ἀφαιρεῖ ἀπὸ μᾶς τ’ ἀγαθὰ τοῦτα, καί ’μεῖς μένουμε γυμνοὶ καὶ καταντροπιασμένοι· «κατῃσχύνθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς ἐξουδένωσεν αὐτούς», δηλαδή· αὐτοὶ καταξευτελίστηκαν, διότι ὁ Θεὸς τοὺς ἐξουθένωσε²². Ἀκοῦτε; Σκορπισμὸς καὶ φθορὰ τῶν ὀστῶν, αἰσχύνη κι ἐξουδένωση εἶναι ἡ θεία τιμωρία τῆς κενοδοξίας.

ΚΥΡΙΑΚΗ Ζ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΚΕΝΟΔΟΞΙΑΣ (1)

ΚΥΡΙΑΚΗ Ζ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου Θ΄ 27–35)

ΟΜΙΛΙΑ

 ΚΑΤΑ ΚΕΝΟΔΟΞΙΑΣ (1)

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   ΠΑΡΑΤΗΡΩ στὴν ἱστορία τοῦ σημερινοῦ Εὐαγγελίου τὴν σιωπὴ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅταν οἱ δύο τυφλοὶ στὸ μέσον τοῦ δρόμου μεταξὺ τοῦ πλήθους τῶν ἀνθρώπων ἔκραζαν μεγαλόφωνα· «Υἱὲ Δαβίδ, ἐλέησον ἡμᾶς»· ἀκούω καὶ τὴν παραγγελία (ἐντολὴ) τὴν ὁποία τοὺς ἔδωκε, ἀφοῦ ἄνοιξε καὶ φώτισε τὰ μάτια τους· «ὁρᾶτε μηδεὶς γινωσκέτω», δηλαδή· προσέξτε, κανεὶς νὰ μὴ τὸ μάθει¹. Καὶ στοχαζόμενος ὅτι καὶ ἡ σιωπὴ καὶ ἡ παραγγελία Του ἔκρυβαν τὰ θαύματα, θαυμάζω κι ἀπορῶ. Ἐὰν ὁ Κύριος ἔπραττε τοῦτα μόνο στοὺς δυὸ τυφλούς, ἡ ἀπορία θὰ δεχότανε λύση· ἐπειδὴ ὅμως βλέπουμε ὅτι ὅσες φορὲς θαυματούργησε ὁ Θεάνθρωπος, αὐτὸ τὸ ἴδιο πάντοτε ἔπραξε, γιὰ τοῦτο ἡ ἀπορία ὄχι μόνο δὲν λύνεται, ἀλλ’ αὐξάνει καὶ κραταιοῦται.

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗ ΖΗΤΟΥΜΕ ΑΝΤΑΠΟΔΟΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΥΕΡΓΕΤΗΘΕΝΤΕΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου Η΄ 28–34 καὶ Θ΄ 1)

ΟΜΙΛΙΑ

 ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗ ΖΗΤΟΥΜΕ ΑΝΤΑΠΟΔΟΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΥΕΡΓΕΤΗΘΕΝΤΕΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

 

   Μὴ παραδράμουμε ἀπερίσκεπτα, ἀδελφοί, τὴν ἀνεξικακία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ πρὸς τοὺς ἀχαρίστους Γεργεσηνούς· διότι ἡ σκέψη σχετικὰ μ’ αὐτὴν διδάσκει τὴν διόρθωση μιᾶς ἁμαρτίας, στὴν ὁποία σχεδὸν πάντες ἀνεπαίσθητα περιπίπτουμε.

   Ἐμεῖς ἀπὸ συνήθεια κακίζουμε (κακιώνουμε) ἀσυλλόγιστα μέ ’κείνους, οἱ ὁποῖοι γίνονται ἀχάριστοι πρὸς τὶς εὐεργεσίες μας. Καὶ ὅτι ἡ ἀχαριστία εἶναι μεγάλη ἁμαρτία, τοῦτο τὸ φανέρωσε ὁ θεάνθρωπος Ἰησοῦς, ὅταν εἶδε τὴν ἀχαριστία τῶν δέκα λεπρῶν. Αὐτοὶ καὶ οἱ δέκα μαζὶ ὑψώνοντας τὴν φωνὴ κραύγασαν μεγαλόφωνα· «Ἰησοῦ ἐπιστάτα, ἐλέησον ἡμᾶς», δηλαδή· Ἰησοῦ διδάσκαλε, ἐλέησέ μας¹. Κι ὁ μὲν Ἰησοῦς τοὺς σπλαγχνίστηκε καὶ τοὺς εἶπε: Πηγαίνετε στοὺς ἱερεῖς καὶ δεῖξτε σ’ αὐτοὺς τὰ καταλεπρωμένα μέλη σας. Κ’ ἐκεῖνοι, ὑπακούοντας πρόθυμα στὸ θεῖο πρόσταγμά Του, ἔτρεξαν πρὸς τοὺς ἱερεῖς· ἀλλὰ προτοῦ φθάσουν, δηλαδὴ καθ’ ὁδὸν καθαρίστηκαν. Ἕνας μόνο ἀπ’ αὐτούς, Σαμαρείτης, εὐθὺς ἐπέστρεψε στὸν Ἰησοῦ Χριστό, «καὶ ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ εὐχαριστῶν αὐτῷ», δηλαδή· κ’ ἔπεσε μὲ τὸ πρόσωπο κατὰ γῆς κοντὰ στὰ πόδια τοῦ Ἰησοῦ, εὐχαριστῶντάς Τον ἐκ βάθους ψυχῆς². Τότε λοιπὸν ὁ Ἰησοῦς ἤλεγξε τὴν ἁμαρτία τῆς ἀχαριστίας λέγοντας· «οὐχὶ οἱ δέκα ἐκαθαρίσθησαν; οἱ δὲ ἐννέα ποῦ; οὐχ εὑρέθησαν ὑποστρέψαντες δοῦναι δόξαν τῷ Θεῷ εἰμὴ ὁ ἀλλογενὴς οὗτος;», δηλαδή· δὲν καθαρίστηκαν καὶ οἱ δέκα; Οἱ ἄλλοι ἐννέα ποῦ εἶναι; Δὲν θεώρησαν καθῆκον τους νὰ ἐπιστρέψουν καὶ νὰ δοξάσουν τὸν Θεό, ἐκτὸς ἀπὸ τοῦτον ποὺ εἶναι ἀλλοεθνής;³. Ὁ ἀχάριστος ἀθετεῖ τοὺς νόμους ὄχι μόνο τῆς λογικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς ἄλογης φύσεως· διότι καὶ τ’ ἄλογα ζῶα εὐεργετούμενα δείχνουν ὅπως μποροῦν τὴν εὐχαριστία πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ποὺ τὰ εὐεργετοῦν· καὶ διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς ἤλεγχε τοὺς Ἰσραηλῖτες γιὰ τὴν ἀγνωμοσύνη ποὺ ἔδειχναν στὶς ἄμετρες εὐεργεσίες του. Καὶ τὸ βόδι, –ἔλεγε σ’ αὐτοὺς διὰ τοῦ Προφήτου Ἡσαΐου–, γνωρίζει τὸν εὐεργέτη του, κι ὁ ὄνος διακρίνει τὴν φάτνη τοῦ δεσπότου του, σεῖς ὅμως οἱ Ἰσραηλῖτες οὔτε γνωρίζετε, οὔτε διακρίνετε τῶν εὐεργεσιῶν μου τὸ πλῆθος. «Ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὑτοῦ· Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω καὶ ὁ λαός μου οὐ συνῆκεν», δηλαδή· τὸ βόδι γνωρίζει τὸν ἰδιοκτήτη του κι ὁ ὄνος γνωρίζει τὴν φάτνη, ἰδιοκτησία τοῦ κυρίου του· ὁ ἰσραηλιτικὸς ὅμως λαὸς δὲν μὲ ἀναγνωρίζει ὡς κύριό του, δὲν ἔχει οὔτε στοιχειώδη κατανόηση γιὰ μένα⁴. Ἁμαρτάνει, ναί, ὁ ἀχάριστος κατὰ πάντων τῶν νόμων, ἐπειδὴ καὶ ἡ αἰσθητικὴ φύση, καὶ ἡ λογικὴ διάκριση, καὶ ὁ Θεὸς θέλει τὴν εὐχαριστία· πλὴν ὅμως, κι αὐτὸς ὁ εὐεργέτης ὅταν ἀγανακτεῖ κατὰ τοῦ ἀχαρίστου, χάνει τῆς εὐεργεσίας τὸν μισθὸ κι ἁμαρτάνει βαρέως.

ΚΥΡΙΑΚΗ Δ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΜΕΤΑΛΗΨΕΩΣ (3)

ΚΥΡΙΑΚΗ Δ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου Η΄ 5–13)

ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΜΕΤΑΛΗΨΕΩΣ (3)

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Τοῦτα στ’ ἀλήθεια δὲν τὰ βλέπετε· ἀλλὰ δὲν ἀκούσατε τί ἔπαθε ὁ Ὀζά, ὅταν αὐθαδῶς ἄγγιξε τὴν κιβωτὸ τοῦ Θεοῦ; «Ἐθυμώθη ὀργῇ Κύριος τῷ Ὀζά, καὶ ἔπαισεν αὐτὸν ἐκεῖ ὁ Θεός, καὶ ἀπέθανεν ἐκεῖ παρὰ τὴν κιβωτὸν τοῦ Κυρίου ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ», δηλαδή: ὁ Κύριος ὀργίσθηκε πολὺ ἐναντίον τοῦ Ὀζά, τὸν κτύπησε καὶ τὸν θανάτωσε στὸν τόπο ἐκεῖνο κοντὰ στὴν Κιβωτὸ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ³⁶. Δὲν μάθατε τί ἔπαθε ὁ Ὀζίας, ὅταν θυμίασε παρανόμως μέσα στὸν ναό; «Ἡ λέπρα ἀνέτειλεν ἐν τῷ μετώπῳ αὐτοῦ ἐναντίον τῶν ἱερέων ἐν οἴκῳ Κυρίου ἐπάνω τοῦ θυσιαστηρίου τῶν θυμιαμάτων», δηλαδή: ἡ λέπρα φάνηκε στὸ μέτωπό του ἐκεῖ μπροστὰ στοὺς ἱερεῖς, στὸν ναὸ τοῦ Κυρίου, κοντὰ στὸ θυσιαστήριο τῶν θυμιαμάτων³⁷. Δὲν διαβάσατε τί συνέβη στοὺς ἀνευλαβεῖς καὶ πονηροὺς ἱερεῖς Ὀφνὶ καὶ Φινεὲς ποὺ ἀναξίως βάσταζαν τὴν Κιβωτὸ τοῦ Κυρίου; Ἔπεσαν ἀμφότεροι στὴν παρεμβολὴ τοῦ πολέμου καὶ πέθαναν³⁸.

ΚΥΡΙΑΚΗ Δ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΜΕΤΑΛΗΨΕΩΣ (2)

ΚΥΡΙΑΚΗ Δ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

(Ματθαίου Η΄ 5–13)

ΟΜΙΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΜΕΤΑΛΗΨΕΩΣ (2)

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ τοῦ ΘΕΟΤΟΚΗ*

   Ὁ Μωϋσῆς ἀφοῦ κατέβηκε ἀπ’ τὸ ὄρος Σινᾶ, γιὰ ὅση ὥρα εἶχε ἀσκέπαστο τὸ δοξασθὲν πρόσωπό του, δὲν μποροῦσαν οἱ Ἰσραηλῖτες –διὰ τὴν ἔλλαμψη τῆς δόξας– ν’ ἀτενίσουν καὶ νὰ τὸ δοῦνε· ὅταν ὅμως σκέπαζε τὸ πρόσωπό του, τότε πλησίαζαν πρὸς αὐτὸν κι ἄκουγαν τὴν φωνή του²². Ὀ Μωϋσῆς λοιπὸν τότε, ἀκάλυπτος μὲν γινόταν ἀπρόσιτος, καλυμμένος δὲ γινόταν προσιτός· ἐὰν τὸ μυστήριο τῆς Εὐχαριστίας ἔμενε παντελῶς ἀπαρακάλυπτο, αὐτὸ θὰ ἦταν ἀναμφιβόλως ἀπρόσιτο· ἐὰν ἔβλεπες τὸ ὑπερένδοξο καὶ θεωμένο Σῶμα καὶ Αἷμα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὄχι μόνο δὲν θά ’χες δύναμη νὰ πλησιάσεις καὶ νὰ μεταλάβεις, ἀλλ’ οὔτε κἂν νὰ ἐνατενίσεις τὰ βλέμματα ἐπ’ αὐτό· θὰ ἔτρεμες τότε, θὰ ἔφριττες, θὰ ἔφευγες ἢ θὰ ἔπεφτες. Καλύπτει λοιπὸν αὐτὰ ἡ πανάγαθη καὶ παντοδύναμη πρόνοια τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν συμβεβηκότων τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου, κι ἔτσι γίνονται ὄχι μόνο προσιτά, ἀλλὰ καὶ μεταληπτά· καὶ τοῦτο εἶναι τὸ δεύτερο αἴτιο τοῦ μυστηριώδους τούτου καλύμματος. Ἀναγκαῖο τὸ κάλυμμα στὸ πρόσωπο τοῦ Μωϋσῆ, γιὰ νὰ τὸν πλησιάζουν οἱ Ἰσραηλῖτες· πολὺ ἀναγκαιότερο ὅμως τὸ κάλυμμα στὸ μυστήριο τῆς Εὐχαριστίας, γιὰ νὰ τὸ μεταλαμβάνουμε ἐμεῖς. Ἐκεῖνο τὸ ὑλικὸ κάλυμμα τύπος ἦταν τοῦ μυστηριώδους τούτου καλύμματος· ἐκεῖνο καταληπτό, τοῦτο ἀκατάληπτο· ἐκεῖνο σκέπαζε τὸ πρόσωπο τοῦ Μωϋσῆ, τοῦτο καλύπτει τὸ θεῖο Σῶμα καὶ Αἷμα τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· τὸ πρᾶγμα τοῦτο (εἶναι) μυστήριο τῶν μυστηρίων ἀκατανόητο, ποὺ ὑπερβαίνει ὅλους τοὺς ὅρους τῆς φύσεως, οὔτε μὲ λόγο πολυπραγμονούμενο, οὔτε σὲ ἀνθρώπινους λογισμοὺς περιλαμβανόμενο, ἀλλὰ μόνο μὲ τὴν πίστη κατανοούμενο καὶ πιστευόμενο καὶ λατρευόμενο.